Yāska's Nirukta 117.5
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 117.5
- Language
- Sanskrit
117.5
"nakṣaddābham ( 10 ) ” - ityanavagatam | 'na kṣuṇadābham' - ityavagamaḥ | "akṣṇuvānadābham"-iti paryāyeṇābhidheyavacanam | "abhyaśanena” abhivyāpanena yo "dabhnoti” hinasti, sa nakṣaddābhaḥ || "tamu̍ na̱ḥ pūrve̍ pi̱taro̱ nava̍gvāḥ sa̱pta vipra̍āso a̱bhi vāja̍yantaḥ | na̱kṣuddā̱bhaṃ ta̍tu̱riṃ parva̍te̱ṣṭhāmadro̍ghavācaṃ ma̱tibhi̱ḥ śavi̍ṣṭham || ( ṛ0 saṃ0 4, 6, 13, 2)" - iti || bharadvājasyeyamārṣam | aindrī | triṣṭup | sampātasūkte mādhyandine savane brāhmaṇācchaṃsinaḥ śasne śasyate “tamīmahe (6 |
ṇeṣu paṭhyante | athavā-'sapta' 'sṛptāḥ' pūrvataramasmāllokavatsuṃ lokam, taṃ ca 'navā' navagatayaḥ, abhinavā hi teṣāṃ gatiḥ, -arddhamāse'rddhamāse bhavati pitṛyajñaṃ pratyāgantum | athavā-navanītagatayo navagatayaḥ | navanīte hi teṣāṃ manaso 'gatirbhavati, -idamasmākaṃ syāditi, “svayaṃ vilīnaṃ pitṝṇām"-ityuktam | vivāsaḥ'- iti, viprāḥ-prāptaprajñāḥ, pitṛloke'vasthitāḥ | 'matibhiḥ' 'abhivājayantaḥ' stuvanta āsate | kiṃlakṣaṇaṃ punarindraṃ matibhirabhivājayanta āsate ? iti | ucyate- "nakṣaddābham" yo'bhivyāpanamātreṇāpi danoti, kimuta vedhena 1 tam | “taturim” yaśca tvaraṇaśīlaḥ, tam | “parvateṣṭhām” yaśca meghasthāyī, tam | 'adrodhavācam' yasya cādrogdhavyā vāk anatikramaṇīyetyarthaḥ, tam | 'śaviṣṭham' yaśca baliṣṭhaḥ, tam | ya evaṅguṇaviśiṣṭa indraḥ taṃ matibhirabhivājayanta āsate, so'smākamida nāma karotvityevamāśīryojyā || evamatra śabdasārūpyādarthopapatteśca yo'bhyaśanena danoti, sa nakṣaddābha ityucyate |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit