Yāska's Nirukta 118.8
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 118.8
- Language
- Sanskrit
118.8
“bhāṛjīkaḥ (19)-” ityanavagatam | “ṛjubhāḥ”–ityavagamaḥ | “prasiddhabhāḥ”– iti paryāyaśabdena nirvacanam || “de̱vo de̱vānpari̍bhūrṛ̱tena̱ vahā̍ no ha̱vyaṃ pra̍tha̱maściki̍tvān | dhūmake̍tuḥ samidhā̍ bhāṛ̱jīko ma̱ndro hotā̍ ni̱tyo vā̱cā yajī̍yān || (ṛ0 saṃ0 7, 6, 11, 2)”- iti || āṅgirasya havirdhānasyārṣam | triṣṭup | 'devaḥ' tvaṃ dānādiguṇayuktaḥ ! he bhagavan ! agne ! 'devān' 'paribhūḥ' sarvato bhavasi | 'ṛtena' yajñena sahitaḥ | taduktam, – agne̍ ne̱mira̍rām̐ i̍va de̱vām̐stvaṃ pari̍bhūrasi̍ ā̱rādha̍ścitramṛ̱ñjase || (ṛ0 saṃ0 4, 1, 5, 6 )”-iti|| yastvamevamprabhāvaḥ, taṃ tvāṃ bravīmi, – 'vaha' prāpaya 'no havyaṃ' devān prati | 'prathamaḥ' yasmāt tvaṃ manuṣyahotāramapekṣya, tasmādetat kuru | 'cikitsān' svamadhikārametaṃ jānāna ityabhiprāyaḥ | “dhūmaketuḥ” dhūmaprajñānaḥ, dhūmadhvajo vā | “samidhā” samindhanena “bhāṛjīkaḥ” prasiddhabhāḥ | 'mandraḥ' madanaḥ, tarpayitā devānām | 'hotā' āhvātā 'nityaḥ' itaraṃ manuṣyahotāramanityamapekṣāgnireva nityo hotā | 'vācā' vāgadhidevatābhāvenāvasthitaḥ | 'yajīyān' yaṣṭrataraḥ, manuṣyahotāramapekṣya | evamatra “bhāṛjīkaḥ=prasiddhabhāḥ”-ityupapadyate |