Yāska's Nirukta 121.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 121.2
- Language
- Sanskrit
121.2
"prakalavit ( 25 )"-ityanavagatam | “prakalācit”-ityavagamaḥ | ‘vaṇig bhavati"-ityabhidheyavacanam | sa hi “kalāśca veda prakalāśca” | kalāsambandhenaiveha prakalā ucyante, kalā eva hyapekṣya prakalā bhavantīti | yathā, -adhiṣṭhānamapekṣya pratyadhiṣṭhānamiti ||
"indreṇaite̍ tṛtsa̍vo veviṣaṇā āpo̱ na sṛ̱ṣṭā ardhavanta nīcī̍ḥ | durmitrāsa̍ḥ prakalavinmimā̍nā ja̱hurviśvāni̍ bhoja̍nā su̱dāse̍ || (ṛ0 saṃ0 5, 2, 26, 5)"-iti || vasiṣṭhasyārṣam | triṣṭup | aindrī | mahāvrate niṣkevalye dakṣiṇe pakṣe śasyate | 'indreṇa' 'ete' 'tṛtsavaḥ' dārayitavyāḥ meghāḥ, 'veviṣāṇāḥ' punaḥpunaḥ vyāpyamānāḥ, 'āpaḥ na' āpa iva 'sṛṣṭāḥ' kenacit, 'adhavanta' agacchan | 'nīcīḥ' nīcairityarthaḥ | uccairgataya ete santaḥ indrabalādeṣāṃ nīcairgatayaḥ saṃvṛttā ityabhiprāyaḥ | kiñca, "durmitrāsaḥ" sumitrāṇyapi santo ye atisandhānaparāḥ, te punardurmitrāḥ | ke punaste ? iti "prakalavidaḥ" vaṇija ityarthaḥ | te yathā amitrodbuddhyā kiñcid dravyamalpaṃ dadati, evamete meghāḥ pūrvamalpodakadātāro bhūtvā adhunendrabalodyatāḥ santaḥ 'jahuḥ' 'viśvāni' sarvāṇyaśeṣāṇi 'bhojanā' bhojanānyudakāni 'sudāse' rājñi, yajamāne vā kalyāṇadāne || evamalpodakālpadānopamāsambandhāt "prakalavin-vaṇik" - ityupapadyate || avayavapratyavayavādikalāḥ prakalā śabdenocyante, tāṣu ca vaṇigeva nipuṇo bhavati, gaṇitakuśalatvāt, na tathānya iti |
6 |
6 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit