Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 121.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 121.4

Language
Sanskrit

121.4

“īkṣe (27)”—ityanavagatam | “īśiṣe”—ityavagamaḥ || “nṛvatta̍ indra nṛta̍mābhirū̱tī va̍ṃsīmahi vā̱maṃ śroma̍tebhiḥ | īkṣe̱ hi vasva̍ u̱bhaya̍sya rāja̱ndhā ratna̍ṃ mahi̱ sthūra̍ṃ bṛ̱hanta̍m || (ṛ0 sa0 4, 6, 8, 5)”—iti || bharadvājasyārṣam | triṣṭup | vyūḍhasya daśarātrasyāṣṭame'hani marutvatīye śastre śasyate | ‘nṛvat te’ yathā manuṣyāḥ kecidutpannapraṇayāḥ kañcidīśvaraṃ manuṣyaṃ stutibhiḥ sambhajeran, evaṃ vayaṃ tvāṃ ‘nṛtamābhiḥ’ manuṣyatamayogyābhiḥ· ‘ūtī’ avantībhiḥ tarpayantībhiḥ stutibhiḥ ‘vaṃśīmahi’ sambhajemahi ; ‘vāmaṃ pārthivaṃ’ vananīyaṃ dhanam | ‘śromatebhiḥ’ śravaṇīyatarmaiḥ śabdaiḥ | kena punararthena vaṃsīmahi ? itaḥ,-yasmāt “īkṣe” “īśiṣe”, tvam, “vasvaḥ” vamunaḥ, dhanasya, “ubhayasya” ubhayalakṣaṇasya, divyasya pārthivasya ca vasunaḥ | tvam, he rājan ! ‘dhāḥ ratnam’ dehi dhanam | kīdṛśaṃ puna rdehi ? ‘mahi’ mahat, vastubhūtam, ‘sthūraṃ’ bahu ‘bṛhantañca’ bahukālaṃ yat syāt, tat dehi || evamatra vasusambandhāt “īkṣe”— ityeṣa śabdaḥ “īśiṣe”-ityevamupapadyate |
6 |
6 |

Linked texts (1)