Yāska's Nirukta 122.8
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 122.8
- Language
- Sanskrit
122.8
"pāthaḥ ( 30 )”-ityanavagatam, anekanamesārthañca | "antarikṣam" tāvat pātha ucyate | tat punaretat "pathā vyākhyātam" "panthāḥ patatervā"-ityatra || “yatrā̍ ca̱krura̱mṛtā̍ gā̱tuma̍smai śye̱no na dīya̍nnanve̍ti̱ pātha̍: | prati̍ vā̱ṃ sūra̱ udi̍te vidhema̱ namo̍bhirmitrāvaruṇota ha̱vyaiḥ || ( ṛ0 saṃ 5, 5, 5, 5)"-iti || vasiṣṭhasyārṣam | asyāḥ prathamo'rddharcaḥ saurya iti pratijajñe śaunako maitrāvaruṇo dvitīya iti | evaṃ hyāha,"ṛcaḥ sauryo hi gīyanta udretītyardhapañcamāḥ"-iti || 'yatra' yadā 'asmai' sūryāya 'cakruḥ' kṛtavantaḥ 'amṛtāḥ' devāḥ 'gātuṃ' gamanamārgam, udayādārabhya yāvadastamaya iti, yadā cāyamārabdhaḥ sūryaḥ “śyeno na” śyena iva “dīyan anveti” dīyamānaḥ gacchan "pāthaḥ” “antarikṣaṃ” tena mārgeṇa | atha tadā ārabhya 'prati vidhema' 'vāṃ' pratītya cetasā yuvām | 'udite' 'sūra' sūrye 'vidhema' paricarema vayam | he 'mitrāvaruṇau !' 'namobhiḥ' namaskāraiḥ 'uta' api ca ‘havyaiḥ’ || evamatra “śyeno na dīyannanveti pāthaḥ”–ityanena sambandhāt “pāthaḥ– antarikṣam”–ityupapadyate || apaṭhitametadantarikṣanāmsu, iti apratītārtham || athavaivamanyathā syāt–prathamasyārddharcasyārthaḥ, sūryyapradhānatvāt | uttaro'rddharco nirākāṅkṣa eva | ‘yatra’ yasmin nabhasaḥ pradeśe ‘gātuṃ’ kṛtavantaḥ, ‘amṛtāḥ’ devāḥ sūryyaśce | tena eva pradeśena “śyenaḥ” iva “dīyannanveti” anugacchati “pāthaḥ” na tāṃ maryādābhīśvaro'pi sannatikrāmatītyarthaḥ |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit