Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 124.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 124.2

Language
Sanskrit

124.2

“āśīḥ (35)”-ityanavagatamanekārthaṃ ca | “āśiram”-ityevamarthapratītiḥ | yā yajamānasya vratadhuk, tāmāśiraṃ duhanti | etasmin pakṣe dadhyabhidheyam, tena hi soma upaśrīyate, tasmāttadāśiramityucyate | atha “vā” “āśrapaṇāt” īṣaddhi tacchṛtaṃ bhavati dadhibhāvāt || “atha” punaḥ yā “iyam,-itarā āśīḥ” ? iyam “āśāsteḥ” āṅpūrvasya śāsteḥ ( adā0 pa0 ) abhilāpārthasya || “indrā̍ya̱ gāva̍ ā̱śira̍ṃ duduhe va̱jriṇe̱ madhu̍ | yatsī̍mupa̱hvare vi̱dat || ( ṛ0 saṃ0 6, 5, 6, 1 )”- iti || priyamedhasa āṅgirasasyeyamārṣam | madhyame rātriparyāye brāhmaṇācchaṃsinaḥ śastre viniyuktā “indrāya” ‘vajriṇe’ arthāya “gāvaḥ” “āśiraṃ” śrapaṇārthaṃ payaḥ, yajñe ca punaḥpunaḥ ‘duduhe’ ‘madhu’ madhvāsvādam | ‘yat’ ‘sīm’ sarvataḥ ‘upahvare’ upagūḍhe ūdhaḥpradeśe, dogdhā ‘avidat’ tat stanairduduhe || evamatra gosambandhāt “āśīḥ”-śabdena “āśiram” ucyata ityupapadyate || “atheyamitarāśīrāśāsteḥ” iti yaduktam, tatredamudāharaṇam,“mā me satyāśīrdeveṣu gamyāt | śṛṇvantu te samarddhayantu | juṣṭān juṣṭatarā paṇyān paṇyatarā | aheḍatā manasā nu gaccha yajño devān gacchatu” || prastare prahriyamāṇe yajamāno japtyenam | “sā” “me” mama “āśīḥ” “satyā” yathāprārthiteha “deveṣu” ‘gamyāt’ prāpnotu|tāṃ ‘śṛṇvantu’ ‘te’devāḥ| śrutvā ca ‘samarddhayantu’ ‘juṣṭāt’ api ‘juṣṭatarā’ priyādapi priyaṃtarā, ‘paṇyāt’ api‘paṇyatarā’ stutādapi stutatarā | kiñca, ‘aheḍatā manasā’ akrodhavatā manasā prahito'smābhiḥ he prastara ! tvamapi ‘devān’ ‘gaccha’ | ‘yajñaḥ’api devāna ‘gacchatu’ | tvamapi cānyaṃ yajñam | tadvayaṃ yācāmo'sāvapi devān gamyāt || evamatra āśīreva “āśīḥ”-śabdenābhidhīyate, āśiṣo hi devān prati gamanamabhīṣṭamiti |
6 |
8 |

Linked texts (1)