Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 124.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 124.3

Language
Sanskrit

124.3

“ajīgaḥ ( 36 )”—ityanavagatam | “agārīḥ”—ityavagamaḥ || “atrā̍ te rū̱pamu̍tta̱mama̍paśya̱ṃ jigī̍ṣamāṇami̱ṣa ā pa̱de goḥ | ya̱dā te̱ marto̱ anu̱ bhoga̱māna̱ḷādidgrasi̍ṣṭha̱ oṣa̍dhī̱rajī̍gaḥ || ( ṛ0 saṃ0 2, 3, 12, 2 )”’—iti || dīrghatamasa iyamārṣam | aśvamedhe'śvastutau viniyuktā || ‘atra’ etasmin kāle ‘te’ tava he aśva ! ‘rūpam’ aham ‘uttamam’ utkṛṣṭam ‘apaśyam’ | ‘jigīṣamāṇaṃ’ jetumicchat ‘iṣe’ anne jetavye nimittabhūte ‘ā pade goḥ’ upari bhūmyāḥ saurapathe vedyāṃ vā | yajñenāpi hyannamevāmuṣmin loke jīyate, tasmād vedyāmityevamupapadyate | kiñca, “yadā” yasmin kāle “te” tava “marttaḥ” manuṣyaḥ “anubhogam” “ānaṭ” prāpnoti, vāhayan vā, atha pariśrāntastvam “oṣadhīḥ agārīḥ” oṣadhīrgṛhṇāsi girasi vā | anye hi prāṇinaḥ pariśrāntāḥ carituṃ na śaknuvanti, tvaṃ tu sutarāmoṣadhīrbhakṣayasītyatardābhaka tava || evamatra auṣadhyaśvasambandhāt “jigarttiḥ, giratikarmā vā gṛhṇātikarmā vā”—ityupapadyate |
6 |
8 |

Linked texts (1)