Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 124.38

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 124.38

Language
Sanskrit

124.38

“śaśamānaḥ ( 38 )”-ityanavagatam | “śaṃsamānaḥ”-ityavagamaḥ || “yo vā̍ṃ ya̱jñaiḥ śa̍śamā̱no ha̱ dāśa̍ti ka̱virhotā̱ yaja̍ti manma̱sādha̍naḥ | u̱pāhṛ̍ta̱ṃ gaccha̍tho vī̱tho a̍dhva̱ramacchā̍ giraḥ sumatīṃ ga̍nta̱masma̱yū || ( ṛ0 saṃ0 2, 2, 21, 2 )”-iti || dīrghatamasa ārṣam | jagatīcchandaḥ || “yaḥ” ayaṃ yajamānaḥ, “vāṃ” yuvāṃ he mitrāvaruṇau ! “yajñaiḥ” nimittabhūtaiḥ “śaśamānaḥ” “śaṃsamānaḥ” stuvan “dāśati” dadāti havīṃṣi vāṃ yuvābhyām | 'kaviḥ' krāntadarśanaḥ 'hotā' āhvatā 'yajati' | 'manmasādhanaḥ' mananasādhanaḥ, vijñānasādhana ityarthaḥ | āha-tasya kim ? iti, ucyate, - 'upāhṛtaṃ gacchathaḥ' pratyupāgacchathaḥ yuvām, 'vīthaḥ' ca tasya 'adhvaram' adhvarāśritāni havīṃṣi | tayamapi ca evaṅguṇaviśiṣṭa eva | yato brūmaḥ,-'sumatiṃ' śobhanaprajñaṃ yajamānam anulakṣya 'acchāgiraḥ' etā asmadgiraḥ ābhimukhyena 'gantam' gantumicchatho yuvām | 'asmayū' asmān kāmayamānāvityarthaḥ|| evamatra “yajñaiḥ śaśamānaḥ”- iti yajñasambandhāt śabdasārūpyācca “śaśamānaḥ = śaṃsamānaḥ”- ityevamupapadyate |
6 |
8 |
5 ||

Linked texts (1)