Yāska's Nirukta 124.6
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 124.6
- Language
- Sanskrit
124.6
“[ devo ]-devācyā, kṛpā ( 39 )”-ityete anavagate | [ devaśabdo'nayoreva upa-
lakṣaṇārtho'tra samāmnātaḥ | devaḥ, devācyā, kṛpā, -iti trīṇi etāni padāni |] “devācyā”-ityasya “devān pratyañcitayā”-ityarthapratītiḥ | “kṛpā”-ityasyāpi “kalpitayā”-ityevamarthapratītiḥ ||
parucchepasyārṣam | aticchandā atyāṣṭiḥ | agnicayane iṣṭakopadhāne viniyuktā || ‘agniṃ’ ahaṃ ‘hotāram’ āhātāram devānām ‘manye’ | ‘dāsvantaṃ’ dānavantaṃ dātṛtamam, ‘vasuṃ’ vāsayitāraṃ sarvasya jagataḥ | ‘sūnuṃ’-‘sahasaḥ’ balasya putram, ‘jātavedasaṃ’ jātaprajñānam | ‘vipraṃ na jātavedasam’ vipramiva jātaprajñānam, yathā hi kaścit kaścinmanuṣyaṃ samānapṛṣṭhodarapāṇipādaṃ viprāmrajñānaṃ yathāvat jānīyāt, evamahamagniṃ yathāvajāne | ‘yaḥ’ agniḥ, ‘svadhvaraḥ’ śobhanayajñaḥ ‘devaḥ” ‘ūrdhvayā’ ‘kṛpā” kṛpayā sāmarthyākhyayā kalpitayā, “devācyā” devān pratyañcitayā gatyā, ‘ghṛtasya’ ‘vibhrāṣṭiṃ’ vibhraṃśanam ‘anuvaṣṭi’ āhutikṣepam | ‘śociṣā’ jvālayā anukāmayete vāñchati | “vaṣṭi”-iti kāntikarmasu paṭhitam | ‘ājuhvānasya’ upari hūyamānasya ‘sarpiṣaḥ’ sarpaṇaśīlasya | yamagnimahamevaṃ jāne, yaścaivaṅguṇayuktaḥ, sa idaṃ nāmāsmākaṃ karotvityabhiprāyaḥ || evamatra “devācyā, kṛpā”-ityetau śabdau devān pratyaktayā kalpitayetyevamupapadyate, śabdasārūpyādarthopapatteśca |
8 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit