Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 134.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 134.2

Language
Sanskrit

134.2

“amyak (60)”-ityanavagatam| “amāktā iti vā” “abhyaktā iti vā”śabdasamādhī| “ṛṣṭiḥ” abhimaṃtryā, tā hi saṃgrāme jatavo manyante-gātreṇa pratyārttinā kṣitā māmeṣā pratyārttitān | athavā – “abhyakteti vā” abhigateva nityakālaṃ śatrūn prati bharatīti amyagityucyate || “amya̍ksā ta̍ indra ṛ̱ṣṭira̱sme sane̍mya̱bhva̍ṃ ma̱ruto̍ junanti | a̱gnirnaści̱idviṣyā̍ṇo̱ atta̍se̱ śuśu̍cāno̱ na dvīpaṃ dardhate̱ prayā̍si ||” (ṛ0 sa0 2, 4, 8, 3)”–iti || agastasyārṣam | triṣṭup | aindrī | chandogeṣu dvitīye'rhani marutvatīye śastre śasyate “amyak sā ta” yadaivaṃlakṣaṇā ripuṇā śaktiḥ ābhimukhyena meghamañcitā tvayā kṣiptā bhavatyātmanastvaṃ yā mvabhūtā, atha tadā maruto'pi tadanuviṣṭatsattaiva he “indra” ! ‘asme’asmadarthaṃ ‘sanemi’ nirantaram ‘abhvaṃ’ bahūdakamiha pātayitavyamiti svānyāyudhāni meghavidāraṇāya ‘junanti’ gamayanti | 'kiñca, sarveṣāmevāyudhānāṃ madhye bhāvatyaiva śaktiḥ 'abhiścinna' agniriva ‘atase’ kāṭhe ‘śuśucān’ dedīpyamāna etasmin meghe āste | kiñca, ‘āpo na dvīpam’ yathā nādeyā āpo dvīpaṃ pariyāntyātmānaṃ dhārayanti, evametāni medhyāni
'prathāṃsi' udakāni mahattvād dṛṣṭeḥ tāni majjayitumaśaknuvanti dvīpamiva paricārya dhārayanti || evamatrāñcatergatyarthasya (bhṛ0 pa0) "amyak"-ityetad <s nākhyātam</s [2] - tyupapadyate |
6 |
15 |

Linked texts (1)