Yāska's Nirukta 14.1.6
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 14.1.6
- Language
- Sanskrit
14.1.6
apīyamaparā ṛk asyā eva “uttarā” “tasya” asyaivārthasya prakṛtasya jñānapraśaṃsākhyasya phalābhidhānadvāreṇa “bhūyase” bahutarāya amunā phalenābhisambandhāt pratiṣṭhito'stvananityevaṃ “nirvacanāya” nirvvicya nirdhāryya vaktanaṃ kathanaṃ nirvacanam, tasmai nirvacanāya| tadyathā– “ uta̱ tva̍ṃ sa̱khye sthi̱rapī̍tamāhuḥ (ṛ0 saṃ0 8, 2, 24, 4)”–iti| “apyekam” api vahūn viduṣaḥ ‘sakhye’ sakhibhāve, katarasmin “devasakhye” devānāṃ samānakhyānatāyāṃ devasāyujye ityarthaḥ | vakṣyati hi,—“yāṃ yāṃ devatāṃ nirāha, tasyāstasyāstādbhāvyamanubhavati ( a0 13, khaṃ 13 )”—iti | athavā, devasakhye ramaṇīye sthāne | yasmin devānāṃ sakhibhāvaḥ, taddevasakhyaṃ sthānam, tasmin devasakhye ramaṇīye sthāne, devaloka ityarthaḥ | kim ? iti, “sthiram” avicālinem apracyavanadharmāṇam | kamevamāhuḥ ? “vipītārtham” āpītārthaṃ gṛhītārthamityarthaḥ | ka evamāva ? iyameva “vāk” ṛksaṃśitā | kiṃca, “nainaṃ hinvantyapi vājineṣu” | enaṃ vāgarthajñaṃ na hinvanti nānugantuṃ śaknuvanti | keṣu ? vājineṣu “vāgjñeyeṣu” artheṣu “balavatsu” “api” durjñeyeṣu duravaghaṭanīyeṣu, samudrapihitaratnasatribheṣu devatāparijñānādiṣu vyākarttavyeṣu | sa hi tān vyākarttuṃ śakroti, netare mandabuddhayo bahavo'pi samāgatāḥ śaknuvanti tānarthān vyākarttum, yānasau vyākaroti | ata etaduktam–nainaṃ hinvantyapi vājineṣu–iti | api evaṃ tāvadarthajñaḥ praśastaḥ ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit