Yāska's Nirukta 16.7
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 16.7
- Language
- Sanskrit
16.7
“athāpi naigamebhyo bhāṣikā uṣṇaṃ ghṛtamiti” nigame chandasi ye prāyovṛttyā prasiddhāḥ tebhyaḥ sāmānyaṃ gṛhītvā bhāṣikāḥ kṛtapratyayāntā bhāṣyante vivriyante | tadyathā---uṣṇaṃ ghṛtamiti | ‘uṣa dāhe ( bhū0 pa0 )’ eṣa prāyeṇa chandasi prasiddhaḥ,“pratyuṣṭa̱ᳵ rakṣa̱ᳵ pratyu̍ṣṭā arā̍tayaḥ ( ya0 vā0 saṃ0 1, 7 ) ”—ityevamādi | bhāṣāyāṃ punaruṣṇamiti śrūyate | sa eṣa naigamaśabdasāmānyena nirvaktavyaḥ | evameva ‘ghṛ kṣaraṇadīptyoḥ (° bhū0 pa0 )’ tasya chandasi “ā tvā̍ jigharmi ( ya0 vā0 saṃ0 11, 23 )”— ityādiṣu siddhaḥ prayogaḥ, bhāṣāyāṃ punarghṛtamiti śrūyate | sa evaṃ jigharttereva cchāndasasya sāmānye nirvaktavyaḥ | eva bhāṣāviṣayebhyaśchandoviṣayā nirvaktavyāḥ,chandoviṣayebhyaśca bhāṣāviṣayāḥ |
athāpīdamaparamupekṣitavyamanena śabdān nirbruvatā | āha -kim iti ? ucyate-“athāpi prakṛtaya evaikeṣu bhāṣyante vikṛtaya ekeṣu” | ekeṣu deśeṣu prakṛtaya eva dhātuśabdānā bhāṣyante, vikṛtaya ekeṣu | dhātorakhyātapadabhāvena yaḥ prayogaḥ, sā prakṛtiḥ | nāmībhūtasya tasyaiva yaḥ prayogaḥ, sā vikṛtiḥ ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit