Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 16.7

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 16.7

Language
Sanskrit

16.7

“athāpi naigamebhyo bhāṣikā uṣṇaṃ ghṛtamiti” nigame chandasi ye prāyovṛttyā prasiddhāḥ tebhyaḥ sāmānyaṃ gṛhītvā bhāṣikāḥ kṛtapratyayāntā bhāṣyante vivriyante | tadyathā---uṣṇaṃ ghṛtamiti | ‘uṣa dāhe ( bhū0 pa0 )’ eṣa prāyeṇa chandasi prasiddhaḥ,“pratyuṣṭa̱ᳵ rakṣa̱ᳵ pratyu̍ṣṭā arā̍tayaḥ ( ya0 vā0 saṃ0 1, 7 ) ”—ityevamādi | bhāṣāyāṃ punaruṣṇamiti śrūyate | sa eṣa naigamaśabdasāmānyena nirvaktavyaḥ | evameva ‘ghṛ kṣaraṇadīptyoḥ (° bhū0 pa0 )’ tasya chandasi “ā tvā̍ jigharmi ( ya0 vā0 saṃ0 11, 23 )”— ityādiṣu siddhaḥ prayogaḥ, bhāṣāyāṃ punarghṛtamiti śrūyate | sa evaṃ jigharttereva cchāndasasya sāmānye nirvaktavyaḥ | eva bhāṣāviṣayebhyaśchandoviṣayā nirvaktavyāḥ,chandoviṣayebhyaśca bhāṣāviṣayāḥ |
athāpīdamaparamupekṣitavyamanena śabdān nirbruvatā | āha -kim iti ? ucyate-“athāpi prakṛtaya evaikeṣu bhāṣyante vikṛtaya ekeṣu” | ekeṣu deśeṣu prakṛtaya eva dhātuśabdānā bhāṣyante, vikṛtaya ekeṣu | dhātorakhyātapadabhāvena yaḥ prayogaḥ, sā prakṛtiḥ | nāmībhūtasya tasyaiva yaḥ prayogaḥ, sā vikṛtiḥ ||

Linked texts (1)