Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 18.5

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 18.5

Language
Sanskrit

18.5

| "aṃśuṃ duhanto adhyāsate gavyatyadhiṣavaṇacarmaṇaḥ"| kṛtsnavadabhidhāyakaḥ | "te somādo harī indra̍sya̱ nisa̍tè'śuṃ duhanto adhyāsate gavi̍ | te̱bhirdugdhaṃ pa̍pi̱vāntsomya̱ṃ madhvindro̍ vardhate prathate vṛṣāyate̍|| (ṛ0 saṃ0 8,4,30,4)"|
nigamaprasaktaṃ nirucyate, - "aṃśuḥ śamaṣṭamātro bhavati" | aṣṭamātro vyāmamātro hi sa yajamānena | tasyaiva śaṃ bhavati, sukhī bhavati | dṛṣṭasomo hyatṛṇo'hyāmati vigatamanoduḥkho bhavati | "ananāya śaṃ bhavatīti vā" ananāya jīvanāya śaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ bhavati, sukhī bhavatīti vā | yajño hi varṣe pravṛtta hetustataśca sarvabhūtāni sukhaṃ jīvanti || vyākhyānaprasaktaṃ nirucyate- "carma caratervā" caritaṃ hi tatsarvasmin śarīre gatamityarthaḥ | "ucchṛttaṃ bhavatīti vā" ucchṛttam utkarttitaṃ śarīrāditi vā |
"athāpi snāva ca śleṣmā ca" gośabdenocyata iti śeṣaḥ | "gobhiḥ sannaddhā patati prasūtetīṣustutau" || | "suparṇaṃ vaste mṛgo'a̍syā danto̱ gobhi̱ḥ sanna̍ddhā patati̱ prasū̍tā || yatrā̱ nara̱ḥ saṃ ca̱ vi ca̱ drava̍nti̱ tatrā̱smabhya̱miṣa̍va̱ḥ śarma̍ yaṃsan || ( ṛ0 saṃ0 5, 1, 21, 1) | ( ya0 vā0 saṃ0 29 47 )" | sā hi snāvnā veṣṭitā bhavati, śleṣmaṇā ca saṃśleṣitā |
"jyāpi gaurucyate" | sā punaḥ "cet" yadi "gavyā tāddhitam" abhidhānam, "atha" punaḥ "na cet gavyā, gamayatīṣūniti" gauranyaddravyam || ||

Linked texts (1)