Yāska's Nirukta 188.1.7
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 188.1.7
- Language
- Sanskrit
188.1.7
“yāvanmātramuṣaso na pratīkam (ṛ0 saṃ0 8, 4, 13, 4.)”-iti | atra na-kāraḥ sampratyartha eva, upamānāsambhavāt | loke'pi ca-asti upamānasya sampratyarthe prayogaḥ-‘iheva nidhehīti yathā' iha samprati nidhehītyarthaḥ | mātariśvanā kaścit pṛṣṭaḥ-daivyasya hotuḥ agneḥ yad vijñānaṃ tat kimayaṃ brāhmaṇo manuṣyahotā yajñamupāyan bibhartti ?-iti || sa taṃ prattyāha-he “mātariśvaḥ !” “yāvanmātram” “uṣasaḥ” “pratīkaṃ” “pratyaktam” pratyañcitaṃ pratigataṃ prakāśasya, “etāḥ” “suparṇyaḥ” “supatanāḥ” “rātrayaḥ” ātmani anupraviṣṭaṃ “vasate” chādayanti, abhibhūya tamo varttante svayameva | athavā vasatirdarśanārthaḥ | yāvanmātramuṣaso rātriṣu dṛśyante, “tāvat” ityevamapi svalpameva | etāvanmātramayaṃ svalpavijñāna upāyan “yajñaṃ” “brāhmaṇaḥ” hotṛtve vṛto hotṛpadane “niṣīdan” “dadhāti” dhārayati | daivyasyāgneḥ parasya bhūyovidaḥ, avaraḥ anyo'lpaviditi anukarotyalpamiti, mānuṣo hi agnyanugrahādena ayamalpavijñāno'pi hotā hotraṃ karoti iti pārthivo'gniviśeṣato'bhiṣṭhūyate || tadetadevaṃ kṛtvā sūktamagnipradhānakarmatvāt vaiśvānarīyam | ye'tra vaiśvānaraśabdāḥ, te pārthivāgniṃ bhajante viśeṣaṇatvena | 7 | 31 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit