Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 189.2.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 189.2.2

Language
Sanskrit

189.2.2

yasmāt "ayamadhyagnirojasā balena madhyamāno jāyate, tasmādenam (agnim) āha" mantradṛk | kimāha ? "sahasasputram" "sahasaḥ sūnum" "sahaso yahum" || drunnaḥ sarpirāsutirittyevamādayaḥ śeṣāḥ || "drunnaḥ sarpirāsutiḥ pratno hotā vareṇyaḥ | saha̍satputro adbhutaḥ || (ṛ0 saṃ0 2, 5, 28, 6)"-iti || gṛtsamadasyārṣam | gāyatrī | āgneyī | agnau viniyogaḥ samidādhāne || dru- annaḥ 'drunnaḥ' drumojñaḥ, 'sarpirāsutiḥ' ca sarpirāsavo yasya, sarpirvodakamāsūte ya āhutidvāreṇa | 'pratnaḥ' ca purāṇaḥ, 'hotā' 'vareṇyaḥ' varaṇīyaḥ 'sahasaḥ' balasya yaḥ 'putraḥ' yaḥ 'adbhutaḥ' mahān vicitrā vā | sa idaṃ nāma asmākaṃ karotvityāśīrgatamākhyātamadhyāhṛtya samāpyate || "tvaṃ ha̱ yadya̍vi̱ṣṭhya̱ saha̍saḥ sūnavāhutaḥ | ṛ̱tāvā̍ ya̱jñiyo̱ bhuva̍ḥḥ || (ṛ0 saṃ0 6, 5, 24, 3)"-iti || virūpasyārṣam | āgneyī | gāyatrī | sāmidhenīṣvāgneye'nvākhyākamakarmaṇi yājyā | he 'yaviṣṭhya' yuvatama ! 'sahasaḥ' balasya 'sūno' putra ! 'yat' yasmāt 'āhuta' abhihuta, 'ṛtāvā' satyavān, udakavān vā, yajñavān vā, 'yajñiyaḥ' yajñasampādī 'bhuvaḥ' bhavasi | tasmāt tvāṃ vayamapi juhumaḥ, sa tvamasmākamapyevaṃ bhavetyetadāśāsmahe || "agne̱ vāja̍sya̱ goma̍ta̱ḥ īśā̍naḥ sahaso yaho | a̱sme dhe̍hi jātavedo̱ mahi̱śrava̍ḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 5, 27, 4)"-iti || uṣṇik | gotamasyārṣam | āgneyī | iṣṭakopadhāne agnau viniyogaḥ || he bhagavan ! 'agne !' 'sahaso yaho' balasya putra ! 'jātavedaḥ !' yadetad vājaḥ annam, gomat gobhiḥ tadvat, tvam asyai 'īśānaḥ' īśvaraḥ | ato brūmaḥ- 'asme' asmāsu 'dhehi' sthāpaya |

Linked texts (1)