Yāska's Nirukta 19.3.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 19.3.1
- Language
- Sanskrit
19.3.1
"athāpyasyaiko raśmiścandramasaṃ prati dīpyate tadetenopekṣitavyam-ādityato'sya dīptirbhavati-iti ||" eko raśmirādityasya suṣumṇo nāma candramasaṃ pratyavasthito dīpyate | tadetena mantrārthavidā mantrānupaitya īkṣitavyaṃ draṣṭavyam | yeyamasya candramaso dīptiḥ jyotsnā seyam ādityataḥ ādityaraśmeranugrahādeva asya bhavati-iti | am̐nmayaṃ hi candramaso maṇḍala tattattejaḥsambandhād dīptimada bhavati, tataḥ sarvā diśaḥ prakāśayati | yathā caitadevaṃ tathā "suṣumṇaḥ sūryyaraśmiścandramā gandharva ityapi nigamo bhavati” | "su̱ṣumṇa̱ḥ sūryya̍ raśmiścandramā̍ gandha̱rvastasya̱ nakṣa̍trāṇyapsa̱raso̍ bheku̱rayo̱ nāma̍ | sa na̍ i̱daṃ brahma̍ kṣa̱traṃ pā̍tu tasmai̱ svāhā̱ vvāṭ tābhya̱ḥ svāhā̍ || ( ya0 vā0 saṃ0 18, 40 )" | rāṣṭrabhṛtsu hastagrahahome || apyayamanye bahava ityapiśabdaḥ | 'suṣumṇaḥ' suṣṭhusumnaḥ suṣṭhusukha ityarthaḥ | sarvāṇi bhūtāni nityamasau hlādayati || ko'sau iti ! 'sūryaraśmiḥ' sūryānniḥsṛtya candramasaṃ prati gataḥ 'candramā gandharvaḥ' sati suṣumṇagamane gośabdavācyatā (1) 'tasya' gandharvasya sataḥ candro dhārayitā gandharvaḥ sa hi tasya pratiṣṭhā| 'sa na idaṃ' so'smākamidaṃ 'brahma kṣatraṃ' ca 'pātu' rakṣatu | kiñca, 'tasmai' suṣumṇāyaṃ sūryaraśmaye 'svāhā' su śobhanamidamābhimukhyenāha, havirājyalakṣaṇamastu | sa cedaṃ 'vāṭ' vetu pibatvityarthaḥ | 6 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit