Yāska's Nirukta 203.1.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 203.1.2
- Language
- Sanskrit
203.1.2
“kanikradajjanuṣaḥ 0 ( ṛ0 saṃ0 2, 8, 11, 1 )”-iti | gṛtsamadasyārṣam | śakunirutaśravaṇe jape viniyogaḥ | “kanikradat” “nyakrandīt” punaḥpunaḥ bhṛśaṃ vā krandasīti madhyamapuruṣeṇa nutiruttaramarddharcamapekṣya | “januṣaṃ” “prabruvāṇaḥ” ātmano'bhijātiṃ prakathayanniva, “iyartti vācam” iyarṣi vācam | katham ? “ariteva” “īrayitā iva” nāvika iva, punaḥpunaḥ “nāvaṃ” pāragamanāya yatnamevamīrayati, sa tvaṃ “sumaṅgalaḥ ca” he “śakune !” praśastamaṅgalaśca asmākaṃ “bhava” | vayamapi ca tubhyamityāśāsmahe-“mā tvā kācit” “abhimā” “abhibhūtiḥ” paropadravaḥ | “viṣvyā” sarvaprakārā sarvato “vidat” vidatviti | “yathāsya śabdaḥ, tathā nāmerayati” tadidaṃ śakuniṣu bahulamityatroktam || “maṅgalaṃ” kasmāt ? “girateḥ” dhātoḥ “gṛṇātyarthe” varttamānasya, stutyaṃ hi tad bhavati | “girati anarthān iti vā” asyaiva vā gilanārthasya | kimidaṃ gilati? utpadyamānamevedamanarthān gilati bhakṣayati vā || athavā-“aṅgalam” etanmakāropajanena maṅgalam | ko'rthaḥ ? “aṅgavat” aṅgairavayavaiḥ dadhimadhvakṣatādibhiḥ tadvat | ro matvarthe, vyatyayaśca raloḥ || athavā-majjayateḥ maṅgalam | kim ? “majjayati pāpakam-iti nairuktāḥ” utpadyamānamevaitat maṅgalinaḥ puruṣasya majjayati nāśayati yadasya kiñcit pātakaṃ bhavati | evaṃ majjayatermaṅgalam-iti nairuktāḥ viduḥ || “māṃ gacchatu iti vā” gamervā | sa etat manyate māmetad gacchatviti | 9| 4| “bha̱draṃ va̍da dakṣi̱ṇataḥ0”-iti | iha śakuniḥ kila kasyāñcid diśi sādhurbhavati,
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit