Yāska's Nirukta 203.1.3
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 203.1.3
- Language
- Sanskrit
203.1.3
kasyāñcidasādhuḥ | sa eṣa bravīti- "dakṣiṇataḥ" "uttarataḥ" "paścāt" "purastāt" ca sarvata eva tvamasmākam "kapiñjalaḥ" "bhadraṃ" "vad" iti || "gṛtsamadaḥ = gṛtsamadanaḥ" gṛtsaścāsau madanaśca gṛtsamadanaḥ | gṛtsaḥ = medhāvī, madanaḥ = harṣāluḥ | 9 | 5 | "saṃvatsaraṃ śaśayānāḥ0 (ṛ0 saṃ0 5, 7, 3, 1)"-iti | vāsiṣṭhasyārṣaḥ || "saṃvatsaraṃ" "śaśayānāḥ" "śiśyānāḥ" nirvācaḥ saṃvatsaraṃ suptā iva sthitvā "brāhmaṇāḥ" "abruvāṇāḥ" sarvathā santo vaktum, "vratacāriṇaḥ"kṛtavāksaṃyamāḥ, tataḥ prāvṛṭ- kālaṃ prāpya abhivṛṣṭāḥ “parjanyajinvitām” parjanyena tarpitām “vācam” “pra maṇḍūkāḥ avādiṣuḥ” prāvādiṣurmaṇḍūkāḥ | athavā-na yukto rūḍhiparivādo brāhmaṇaśabdasyeti luptopamaḥ prakalpyate-“brāhmaṇā iva vratacāriṇaḥ” iti | yathā brāhmaṇā upākṛtya prāvṛṣi pavitrapāṇayo mekhalino niyatakālāṃ tāṃ vaidikīṃ vācaṃ vadanti, evaṃ prāvādiśuriti | 9 | 6 | “upa prarvada maṇḍūki”-iti | he “maṇḍūki !” maṇḍūkānāṃ mātaḥ ! athavāmaṇḍūkapate ! maṇḍūki ! “mā” mām “upa” gamya “pra” prakarṣeṇa “vad” | kathaṃ ca pravada ! “varṣam” “ā” ābhimukhyena “vad” “tāduri” taraṇaśīle ! athavātāvat-udari ! yāvaccharīraṃ tāvadevodaraṃ tasyāḥ | tato vṛṣṭe deve āplute udakenaitasminnekajalībhūte “madhye” “hradasya” udakasya bahunaḥ “plavasva” upari “vigṛhya” prasāryya “caturaḥ” “padaḥ” padānityarthaḥ | pādaśabdasya padādeśaḥ kriyate | 9| 7| "prāvepā māṃ0 (ṛ0 saṃ0 2, 5, 5, 4) ||"- iti | akṣaputrasya maujavata syārṣam| "prāvepāḥ" "pravepiṇaḥ" prakarṣeṇa vepanaśīlasya vṛkṣasya jātāḥ "bṛhataḥ'
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit