Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 3.7.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 3.7.3

Language
Sanskrit

3.7.3

tacca naiva | kiṃ kāraṇam ?, bhāvavikāra eva hi sopapadaśabdavācyatvāt pradhānabhāva iti hyucyate || puruṣastarhi ? | tatrāpyayameva hetuḥ, anupakṣīṇaśaktitvāt || etenaiva īśvaraparamāṇvādibhovavikārāḥ pratyuktāḥ | īśvarabhāvaḥ paramāṇubhāva iti sopapadatvāt|| śūnyaṃ tarhi ?, tadapi na | yasmācchūnyaśabde'pi bhāvaśabdāsaṅgadarśanam, na hyasatyarthe śabdaḥ prayujyate | śabdo hi śabdasyārthena sambaddhaḥ | kiñcittadasti yacchūnyamiti| loke hi prasiddham'gṛhaṃ śūnyaṃ, grāmaḥ śūnyaḥ, śūnye śabdamahasva' iti | tasmānna śūnyaśabdenobhāva evocyate | kiṃ tarhi,apekṣākṛtaṃ śūnyatvamiti|bhāvaśabda evātropapadatvena yukta iti cet,na,prayogāprasiddheḥ| na hi bhāvaibhāva iti prasiddhaḥ prayogaḥ| na ca prayujyamāno'pi bhāvaśabdo bhāvaśabda evopapadatvena pradhānādiśabdavat kañcidviśeṣapratyayamādadhāti || tasmāt sarvopapadahīnasya bhavaterātmabhāvenedaṃ jagannityam, itaraistu bhāvavikāraiḥ paramāṇvādibhirbhāvavikāragatātmabhiranityam || kasmāt ? | vikārātmakatvādaiva | vikāro hyanityaḥ, tamevaṃ bhavanamātrābhisambandhena prahīṇasarvabhāvavikāram etatsadbhāvavido'vadhṛtavedāntarahasyamamṛḍhaḥ pairāvaravido medhāvina ātmakṛtsnakāritayā muktāvikārabandhanā etatsmajñānādevopakṣīṇakarmmopabhogāmantānāḥ santa ātmakāmāḥ pratipadyante | netare pradhānādivido vedānuśāsanekadeśānīśvaragurupradhānādīnāṃnityāna bhāvavikārān svamatikalpanāhetuvyavahitān matvā sthirīkṛtyānena pratipadyante bhavanamātrābhisambandhena tadetasmādātmana udvijanta ātmaprakāśakāntaryāmyayaṃ (?) citsantānamiva manyamānāḥ |

Linked texts (1)