Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 43.7

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 43.7

Language
Sanskrit

43.7

nigamaprasaktamucyate,-“meṣo miṣateḥ” darśanārthasya || paryāyaprasaktamucyate,-“tathā paśuḥ paśyateḥ” iti, paśyati hyasau ||
kāṇvasyaiva medhyātitheriyamāryam | aindrī | gāyatrī | he ‘adrivaḥ’ adrivan ! vajrin ! ‘itthā’ amunā prakāreṇa “meṣo bhūtaḥ” | itthamanena śabdena amunetyetacchabdaparyāyavācinā abhigamanaprakārametasmādeva mantradṛgdarśanād vijñāya abhinayena mantradṛgvarttamānaḥ kāṇvo medhātithirdarśayati, he adrivana ! evamanyakalpāntargāṇameva ‘medhyātithiṃ’ ‘dhīvantaṃ’ karmavantaṃ vā ‘abhiyana’ āhūto yājñe karmāṇi ābhimukhyenābhyudyatairmahadbhirdīyaiḥ yana gacchan, āhvānasamanantarameva avilambamānaḥ ‘meṣo bhūtaḥ’ meṣa iva kiñcidapyuttaramabruvan ta gauravāvagatamityā anena prakāreṇa ‘ayaḥ’ tvam āptavānāsi | na ca tadasmākamapratyakṣam | etasmādeva mantradarśanādakhilaṃ tad vijānīmo vayaṃ yato'to brūmaḥ | apavṛtte tasmin kāṇve medhyātithau mahāntyamanvantarāṇyatikrāntirbhāg dānīmasya manorantare medhātithiprāpakeṇa karmaṇā medhātithipadam, tadaha prāptavāna | so'haṃ brave,-yāḥ tāḥ kāṇvamedhātithidvāraṃṇa stutayaḥ nityāḥ prādurbhavanti | etāsā prabandhamapi varttate | sa tvametāḥ śuśrūṣuḥ, havīṃṣi cāsmatpradattāni pratijighṛkṣuḥ, pūrvakāṇvamedhātithivadasmānapyabhyehi, kimarthaṃ vā nābhyepītyabhiprāyaḥ |
16 |

Linked texts (1)