Yāska's Nirukta 3.16
Nirukta 3.16
- Language
- Sanskrit
3.16
``caturaścid dadamānād bibhīyād ā nidhātoh/
na durktāya spṛhayet/''[302]
caturo akṣān dhārayata iti tad yathā kitavād bibhīyād evam eva durktād bibhīyāt na duruktāya spṛhayet kadācit/[303]
ā ity ākāra upasargaḥ purastād eva vyākhyātas/[303]
atha apy upamā arthe dṛśyate/[303]
``jāra ā bhagam/''.jāra iva bhagam ādityo atra jāra ucyate rātrer jarayitā sa eva bhāṣām/[303]
tathā api nigamo bhavati.''.svasṛ6.jāraḥ śṛṇotu nah/''.iti/[303]
usasam asya svasāram āha sāhacaryād rasa rahanād vā/[303]
api tv ayam manuṣya jāra eva abhipretaḥ syāt strī bhagas tathā syād bhajateh/[303]
mesa iti bhūta upamā/''.meso bhūto abhi yan nayah/''.[303]
meso misates tathā paśuḥ paśyateh/[303]
agnir iti rūpa upamā/[303]
``hiranya rūpaḥ sa hiranya saṃdṛk apām napāt sedu hiranya varṇah/''..[303]
hiranya varṇasya iva asya rūpam/[303]
thā iti ca/''.tam pratnathā pūrvathā viśvathā imathā/''.[303]
pratna iva pūrva iva viśva iva ima iva iti/[304]
ayam etataras amusmād,.asāv astataro asmād,.amuthā yathā asāv iti vyākhyātam/[304]
vad iti siddhā upamā brāhmaṇavad vṛsalavat,.brāhmaṇā iva vṛsalā iva iti/[304]
vṛsalo vṛsa śīlo bhavati vṛsā śīlo vā/[304]
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (5)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Śūdras in Ancient India: A Social History of the Lower Order down to circa A.D. 600 — R. S. Sharma, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit