Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 5.20

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 5.20

Language
Sanskrit

5.20

vyākhyātā upamārthīyāḥ | athānantaraṃ pratijñāprasaktāneva karmopasaṃgrahārthānvakṣyāmaḥ"atha yasyānumādarthapṛthaktvamaha vijñāyate, na tvauddeśikamiva vigraheṇa pṛthaktvātsa karmopasaṃgrahaḥ" |
yasyāgamādadhyāhārādaśrūyamāṇasyaiva nipātasya sarūpavirūpaikaśeṣādarthato vā 'pṛthaktvamaha' pṛthagbhāva eva 'vijñāyate' | tadyathā, -devadattayajñadattau, devadattaśca yajñadattaśceti ||
āha--dvāvapyatra devadattayajñadattau śrūyete | na tu tayoroddeśikamiva pṛthaktvamiti | yathā 'gāḥ, aśvān, puruṣān, paśūniti pratyekamuddiśyamānānām| iha tu vigraheṇa ca śabdāgamādetatpṛthaktvamupajāyate | nānāgrahaṇaṃ dvayorbahūnāmarthānāṃ vigrahaḥ, sa aiṣa pṛthaktvāddhetoḥ pṛthaktvena nimittenopalakṣyamāṇo yasmādvāvarthī bahūnvā gṛhītvaikasminkarmaṇyupasamāvedyati | tadyathā, - 'devadattayajñadattau pacete' -ityevam | tasmāt 'karmopasaṃgrahaḥ'-- ityetannāmaitra tadbhavati | athavā bṛhaspatiścetyukte, prajāpatiranukto'pi dvitīyo gamyate prajāpati śceti |

Linked texts (1)