Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 5.6.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 5.6.1

Language
Sanskrit

5.6.1

“ anvadhyāyañca ” | chandasi cetyarthaḥ | kaścit chandasyeva bhavati, na bhāṣāyām | kaścidbhāṣāyāmeva, na cchandasi | kaścidubhayatra, ityato vibhāgena pradarśyate || āha,-kimudāharaṇamityetasyopamārthīyasya ?, kā copamāśabdasya vyutpattiriti ?, || ucyate--upagamya taithāguṇairmīyata ityupamā | “ agnirivendra iveti ”-ityetadatrodāharaṇam | tapasaḥ putro manyurnāma, tasyeyamārtham || āha,-nanu sarva evāyamṛgyajuḥsāmātharvātmako brahmarāśirrādityāntarapuruṣasya bhagavato hiraṇyagarbhaprāṇasyāryametareyake rahasyabrāhmaṇe “śatarcino madhyamāḥ ”-ityevamādyanuparikramya punaḥ paryyāvṛttya “ etameva santaṃ śatarcina ityācakṣata etameva santaṃ gṛtsamada ityācakṣate ”-ityevamādinā krameṇa mantradṛkśabdān prāṇe, nigamayati | athāpīdṛśaḥ śaunakena sanddaśaḥ, yasyāmārṣīṇi vidyante | mā na smṛtiḥ || ‘śrutismṛtyorvirodhe śrutireva garīyasī ’-iti nyāyavidaḥ khalvapi paṭhanti--“ virodhe tvanapekṣaṃ syāt ( jai0 sū0 1, 3, 3 )”-iti | tasmāddidoṣābhidhānamanarthakameveti ? || ucyate-na hyekasmādātmanaḥ pariśayamātraśeṣaḥ san śaunakaḥ kuryyāt | paśyato hyubhāvapi | tena kṣetrajñānubhāvapi mantrābhivyaktau vyāpṛtau | buddhidevatātvena hiraṇyagarbhaḥ kṣetrajño'vasthitaḥ sarvabhūtānāṃ karmavipākānurūpa-

Linked texts (1)