Yāska's Nirukta 5.6.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 5.6.2
- Language
- Sanskrit
5.6.2
khyeṇa yamarthaṃ śabdaṃ vā darśayati | taditaro viśiṣṭakarmakārī kṣetrajño buddhisyaḥ paśyati | tatraivaṃ mati vasiṣṭhādirmantradṛk kṣetrajñastenaivopadarśitaṃ mantraṃ paśyatītyubhayamupapadyate | evaṃ satyubhāvapi yāthātmyatastāvadanusandheyau mantraprayogakāla ubhayorarthavattvāya || yat punaretaduktaṃ bhavatā-śrutismṛtyorvirodhe śrutiranapekṣyā-iti | na hi virodho'styubhayorapi sandhoyamānayoḥ | api ca śrutipūrvakamevedaṃ smaraṇaṃ, na svatantram | tāṇḍake hi rahasyabrāhmaṇaṃ darśayati-“ yat sāmnā stoṣyan syāt, tatsāmopadhāvet | yasyāmṛci tāmṛcam | yadārṣaṃ tamṛṣim”-iti || tatra yaduktam-smṛtiriyamiti || tadayuktam || tasmādvaktavyameva viśiṣyārṣamiti || triṣṭubeṣo, mānyavī, śyenādiṣu niṣkevalye śasyate | manyuḥ punarindra eva, “manyurindro manyurevāsaṃ devo manyurhotā varu̍ṇo jātavedāḥ | (ṛ0saṃ08,3,18, 2 )” māhābhāgyāt karmapṛthaktvācca-athavā devatāntaram, pṛthagabhidhānaśrutyabhisambandhāt || āha-nanu mānyavo mantro māhendragrahayajisannidhau niṣkevalye śasyamāno mahendramabhihitasaṃskāreṇāsamartha eva vaktum || atha kimarthamayaṃ niṣkevalye śasyate iti ? ,|| ucyate,-anyadeva hi śrutyabhivyaṅgyamapūrvamāgadupakārāṅgabhūtaṃ māhendragrahayajijyaṅgasyāpūrvasya | api vā śrutisaṃyogāt prakaraṇe stautiśaṃsatī kriyotpattiṃ vidadhyātāmiti nyāyavido yājñikāḥ paṭhanti | vakṣyati cāyamapi,-“itīmā devatā anukrāntāḥ sūktabhājo havirbhāja ṛgbhājaśca bhūyiṣṭhāḥ ( 7, 3, 1 )”-iti | sa eva manyustutibhāk eva | yathā “abhi tvā śūra (ṛ0 saṃ0 5 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit