Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 5.6.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 5.6.3

Language
Sanskrit

5.6.3

21 | 2 )” iti indra eva tasminniṣkevalye, yathā “āpo hi ṣṭhā (ṛ0 saṃ0 7, 6, 5, 1 ) ”--ityāpa āgnimārute, sūryādaya āśvine, evam || he 'manyo !' 'sahure' sahanaśīla ! etasmin śatrūṇāmabhibhavanakāle pratyupasthite 'hūtaḥ' āhūtaḥ san asmābhiḥ, 'senānīḥ' senāpraṇetā 'naḥ' asmākam 'edhi' bhava | tataśca 'agniriva' 'tviṣitaḥ' dīptastvaṃ tejasā 'sahasva' abhibhava tānasmacchatrūn | 'hatvāya' hatvaiva yadeteṣāmasmacchatrūṇāṃ 'vedaḥ' dhanaṃ tat tvamādāya teṣāmasmatkrodhānām 'ojaḥ' balaṃ 'mimānaḥ' nirmāya yathāvastu yathārhaṃ 'vibhajasva' | ye'pi ca keciddhatāṃvaśiṣṭāḥ 'mṛdhaḥ' mṛdhukāriṇaḥ asmadviṣaḥ asmattaḥ pratyājihīrṣantyetaddhanam, teṣāmojo mimānaḥ tūlapiṇḍāṃ kiyadavaśiṣṭabalā hyete na śaktāḥ pratyāhartumityevaṃ mimānastāvanmātraśeṣabalān kṛtvā tvaṃ 'vinudasva' etān dūraṃ prakṣipa apunarāgamanyāya || dvitīyamudāharaṇametasyaiva- "i̱haivaidhi̱ māpa̍ vyoṣṭhā̱ḥ parva̍ta i̱vāvi̍cācaliḥ | indra̍ ive̱ha dhru̱vasti̍ṣṭhe̱ha rā̱ṣṭramu̍ dhāraya || (ṛ0 saṃ0 8, 8, 31, 2)" anayā cānuṣṭubhā dhruva āṅgiraso rājānamabhiṣiṣeca | 'ihaiva' rāṣṭre tvam 'edhi' bhava | 'mā' cātastvam 'apa vyoṣṭhāḥ' | 'parvata iva' 'avicācaliḥ' avicalanaśīlaḥ | 'indra iva' ca 'iha' 'dhruvaḥ' śāśvataḥ 'tiṣṭha' | sthitvā ca idaṃ 'rāṣṭram' 'iha' 'u' eva vibhūtiyogena sthitaṃ 'dhāraya'-ityāśīḥ || bhāṣāyāṃ prasiddhameveti kṛtvā nodāharaṇaṃ paṭhitam | athavā ete eva--'agniriva tīkṣṇaḥ' 'indra iva vikrāntaḥ' |

Linked texts (1)