Yāska's Nirukta 50.4.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 50.4.1
- Language
- Sanskrit
50.4.1
tadetadevamprakāraṃ prakaraṇaṃ, yatraitadubhayaṃ vyākhyāyate “tataḥ” “aikapadikam” “iti” anena nāmnā anye'pyācāryāḥ “ācakṣate” nirūḍhā hīyamasmin prakaraṇe sañjñetyabhiprāyaḥ | pūrvasmin prakaraṇe gaṇaśaḥ padānā viracanāmapekṣyaitadekapadikamucyate, atra tvekaikameva padaṃ samāmnātam | tadyathā, —“jahā, nidhā” -ityevamādīni | yatra punaḥ kacidanekānyapi samāmnātāni, tadyathā- “devo devācyā, kṛpā” “somo adhvāḥ”- ityevamādīni, tatraiva tatprayojanaṃ vakṣyāmaḥ | evaṃ prakaraṇārthaṃ saṃkṣepataḥ pratijñāya krameṇa varṇavṛttitvācca prathama yat pada, tadupādīyate,— “jahā ( 1 )” --iti | āha -kimetadanavagatasaṃskāramutānekārtham ? ucyate—anavagatasaṃskāram | katham ? ‘jaghāna’ ityevamavasthitena anavagatasaṃskāreṇa yo'rtha ucyate sa ca jahetyanenānupapannasaṃskāreṇokto bhavati | atra hanterjahāteśca sandeha iti bhāṣyakāraṇāvadhṛta “jaghānetyarthaḥ”—iti || āha kutaḥ punarviśeṣāvadhāraṇam-hanterevātra rūpam, 'na punarjahāteḥ ? iti | ucyate nigamāt-
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit