Yāska's Nirukta 50.4.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 50.4.2
- Language
- Sanskrit
50.4.2
6 )” iti | śāktyasya gaurivīteriyamārṣam | triṣṭup | agniṣṭome marutvatīyaśastrasya paridhānīyeṣā nividdhānīye sūkte || “vayaḥ” “ādityaraśmayaḥ” | “veḥ” gatyarthasya ( adā0 pa0 ) nāmībhūtanya “bahuvacanam” viḥ, vī, vayaḥ iti | “suparṇāḥ” “supatanāḥ”eta eva “upaseduḥ” upasīdanti vyuṣṭāyāṃ rātrāvahanyahani | kamupaseduḥ? “indram”ādityam | “priyamedhāḥ” priyayajñāḥ | ta eva yajñasahacāritvāt udgateṣūditeṣu hi teṣu yajñāstāyante | “ṛṣayaḥ” ta eva, arpaṇāt, prakāśakatvāt | “nāthamānāḥ” ta ādityamupaseduḥ | kamarthaṃ “yācamānāḥ” ? iti | “aporṇuhi” apāvṛṇu janānāmetat “dhvāntam” “ādhvastam” ācchāditaṃ tamasā| “cakṣuḥ” “pūrddhi” “pūraya”yuṣmadananugṛhītamasakalimivaiteṣāṃ janānāmetaccakṣuḥ, tat pūrddhi, sakalaṃ kurvityarthaḥ | athavā pṛddhi “dehi” iti | yaduktaṃ syāt astaṃ hi gacchatā tvayā eteṣāṃ janānāmāptamiva yaccakṣuḥ, tat punarudyaṃstvametebhyo janebhyo dehi || kathaṃ ca punardehi ? “mumugdhi asmān” “muñcāsmān” “nidhayā” “pāśaiḥ” pāśasamūhena pakṣiṇaḥ “iva” etasmin maṇḍale “baddhān” | yāvadetattāvadaśeṣaṃ tamo nāśayitvā eteṣāṃ janānāmetaccakṣurdṛśaḥ, sakalaṃ vā kurmaḥ | evaṃ hyetat tvayaiva dattaṃ bhaviṣyatītyabhiprāyaḥ | etamarthaṃ yācamānā upaseduḥ || yadindra citraṃ cāyanīyaṃ mahaṃnīyaṃ dhanamasti | yanma iha nāstīti vā trīṇi madhyamāni padāni, tvayā nastaddātavyam | adrivan | adrirāhaṇātyetena | api vātteḥ• syāt | ‘te somāda iti ha vijñāyate’ rādha iti dhnunāma rādhanvantyanena | tannastvaṃ vittadhanobhābhyāṃ hastābhyāmāhara | ubhau samubdhau bhavataḥ |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit