Yāska's Nirukta 6.3
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 6.3
- Language
- Sanskrit
6.3
“visīmṛtaḥ suruco vena āvāriti ca”| idaṃ dvitīyamudāharaṇam brahmajñānamityūk |
“brahma̍ jajñā̱naṃ pra̍tha̱maṃ pu̱rastā̱dvisī̍mataḥ su̱ruco̍ ve̱na ā̍vaḥ | sa bu̱dhnyā̍ upa̱mā a̍sya vi̱ṣṭhāḥ sa̱taśca̱ yoni̱masa̍taśca̱ viva̍ḥ ||” ( ya0 vā0 saṃ0 13, 3 ) | sāmavedasaṃhitāyāmapi ( cha0 a0 4, 1, 3, 9 ) | vāmadevaputro nakulo'nayā triṣṭubhā ādityaṃ tuṣṭāva | pravargye viniyuktā rukmopadhāne cāgnicayane | ‘brahma’ ādityākhyaṃ ‘jajñānam’ jāyamānaṃ ‘prathamam’ anutpanneṣu anyeṣu āditaḥ, ‘purastāt’ prācyāṃ diśi, tadudayopalakṣitenaiva prācyāḥ prācītvam | ‘vi āvaḥ’ vyavṛṇot, vivṛtānakarot | ‘surucaḥ’ praśastarogracanān raśmīn ‘sīmataḥ’ sarvataḥ | 'kiñca, ‘saḥ’ ‘venaḥ’ medhāvī ‘budhnyāḥ bughnamantarikṣaṃ tadavayavabhūtā yā diśaḥ ‘upamāḥ’ upanirmātryaḥ, tāsu hyetatpratiṣṭhitaṃ sarvamupanirmāyate jagadityetat, tasmāttā evopanirmātrya ucyante | ‘viṣṭhāḥ’ visthāḥ, -tāsu hyetajjagadvibhaktaṃ tiṣṭhatīti tā eva viṣṭhāḥ | ‘sataśca’ abhivyaktasya sthūlasya ‘asataśca’ anabhivyaktasya sūkṣmasya ‘yoniṃ’ sthānam ‘vivaḥ’ vyavṛṇodityarthaḥ | ādityodaye hyevaṅguṇayuktā diśo'bhivyajyanta ityabhiprāyaḥ || athavā budhnyā āpa āntarikṣāstā upamā ityevamādi sarvaṃ yojyam ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit