Yāska's Nirukta 62.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 62.2
- Language
- Sanskrit
62.2
'turvvani (20)'-ityetadanavagatam | “tūrṇametadāyanti” - iti śabdasamādhiḥ | “tīrtham” abhidheyam | “suvāstvā adhi turvvani-(ṛ0 sa0 6, 1, 35, 7 )” iti nigamaḥ | asya ṛkpādasya ṛkkleśāpekṣī nirṇayaḥ | sarvasyā api ca tasyā ṛco yathaiāyaṃ pādaḥ, tasyā yā anyā ādhastyā ṛk, tadapekṣo nirṇayo yataḥ, atastasyā ṛcaḥ ādhastyāyāḥ saṅkṣipyārthamāha bhāṣyakāraḥ “idaṃ ca me'dādidaṃ ca me'dādityṛṣiḥ pramaṅkhyāyāha”-iti | idaṃ ca dravyajātaṃ, mama dattavānasau rājetyevaṃ prasaṅkhyāya parisaṅkhyānaṃ kṛtvā, ṛpirāha uktavānityarthaḥ || katamā punarasau ādhamatyā ṛka, yasyāyamarthaḥ saṅkṣipyate ? iti | ucyate“ardānme pauru kutsayaḥ pañcāśataṃ trasadasyurvvadhūnām | maṃhiṣṭho aryaḥ satpatiḥ (ṛ0 saṃ0 6, 1, 35, 6 )” |
saubhareḥ kāṇvasyeyamārṣam, parā ca, dānapraśaṃsā | yaḥ 'adāt' 'me' mama, 'paurukutsyaḥ' bahuśatrukattiṃtuḥ putraḥ 'trasadasyuḥ' dasyutrāsanaḥ | kimadāt ? 'pañcāśataṃ vadhūnām' pañcāśata voḍhavyānāṃ kanyānām | 'maṃhiṣṭhaḥ' pūjyatamaḥ | 'aryaḥ' īśvaraḥ | 'satpatiḥ' ca satā pālayitā ca | evalakṣaṇaḥ paurukutsyaḥ trasadasyuḥ, mama dattavān pañcāśataṃ vadhūnām | āha-kimetadevādāt ? netyucyate, ida ca yaduktam, uttaraṃ ca yad vakṣyate | kataga punarasāvuttarā ṛka ? iti | ucyate
apyetat,-yaduktam, api ca yadidat vakṣyamāṇamiti 'uta'--śabda evamubhayaṃ sambhāvayati| 'me' mama 'prayiyoḥ'pragamyate yena,tat prayiyuḥ,dhanam annādi,tasya prayiyoḥ dhanasya,bahvadāt| tābhiḥ kanyābhiḥ saha 'vayiyoḥ' ūyata iti vayiyuḥ vastrādi, tasya ca bahvadāt | 'tisṝṇāṃ saptatīnāṃ' gavām | 'śyāvaḥ' śyāmavarṇaḥ vṛṣaḥ, śyāmavarṇānā 'praṇetā' prakarṣeṇa netā agratogāmī | 'bhuvadvasuḥ' bhāvayitā vasūnām | 'praśastaḥ' pūjanalakṣaṇaḥ | 'diyānāṃ' dānārhāṇām, dayā yā, tāmā 'patiḥ' | tāśca gā etatsaṃkhyāyuktāḥ, etadguṇayuktāśca mahyamadāt | ka punarayamadāt ? || 'suvāstvā" suyutināmāyau nayāḥ "adhiturvane" tīrthe'dhi, etat adāt mahyam | "suvāstuḥ nadī" "turva tīrtha bhavati" "tūrṇa" hi "etat" avagāhanāthaim "āyānti" atra dānasambandhāt suvāstuśabdo nadyabhidhānam, prasiddha hi nayā dānam, nadīsambandhācca turvaśabdo'pi tīrthābhidhāyaka ityupapattiḥ | nigamārthaprakāśanāyaivāsaṅgato'pi anvīśritavya evārtha ityetat pradarśitamācāryeṇa |
4|
19|
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit