Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 7.1.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 7.1.2

Language
Sanskrit

7.1.2

athaikapadaniruktam-| "gāyanaṃ gāyateḥ" stutyarthasya,-stūyate hyanena | "śakvarya ṛcaḥ śaknoteḥ"-ityuktvā brāhmaṇenāpi śaknoteḥ śakvarīśabde vṛttiṃ darśayati,-"tadyathābhirvṛtramaśakaddhantum" "tat" evai "śakkarīṇāṃ śakkarītvam" | tat yadyasmādābhirabhipluta indro vṛtramaśakaddhantuṃ tacchakkarītvam |-"iti vijñāyate" | ṛcāṃ śakvarītvamityevaṃ brāhmaṇe'pi 'śaknotereva śakvaryaḥ' iti vijñāyate | liṅgato'pi hi darśitaṃ bhavati,-ākhyātajāni nāmānīti || "brahmā parivṛḍhaḥ śrutaḥ" sa hi trayīṃ vidyāṃ veda | śabdasārūpyaprasaktamucyate"brahma parivṛḍhaṃ sarvataḥ" ṛgādiparaṃ cobhayamapi tat parivṛḍhaṃ sarvāsu dikṣu | "adhvaryuḥ adhvarayuḥ" evamapi vigṛhyata iti | punarapyāha- "adhvaraṃ yunaktyadhvarasya netā" prāpayitetyarthaḥ,-sa hyantaṃ prāpayatyadhvaramevai | athavā "adhvaraṃ kāmayate" kartum"-iti" adhvaryuḥ | etasminnirvacane yuḥ, 'vasūyavaḥ' iti yathā | athavā "adhīyāne" tamadhvaraṃ kasmiṃścid brāhmaṇe adhvara itīyameva sañjñā bhavati, mañcākrośanāvat | etasmiṃśca nirvacane "yuḥ" ayam "upabandhaḥ" nāmaikaraṇaḥ | adhvaramadhīte yaḥ so'dhvaryuḥ || viprahaprasaktasyādhvaraśabdasya tattvamācaṣṭe,-"adhvaraḥ-iti yajñanāma" || 'adhvaraḥ' ityadhunā nirvaktavyaḥ,-"dhvaratirhiṃsākarmā" | dhvarati dhūrvatīti hiṃsāthaim̐ṣu paṭhitau "tatpratiṣedhaḥ" adhvaraḥ ahiṃsra ityarthaḥ ||

Linked texts (1)