Yāska's Nirukta 7.1.5
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 7.1.5
- Language
- Sanskrit
7.1.5
"athāpi" ayamaparo nipātaḥ "samuccayārthe bhavati" || katamaḥ ?--tvat iti||kimudāharaṇam?- adhunā evametānudāhṛtān kamīmidūnū samāsataḥ pratyekamudāharaṇairdeśayati,-“śiśiraṃ jīvanāya kam”-ityatra kamityeṣa padapūraṇaḥ| “śiśiraṃ jīvanāya” jīvanārthamityarthaḥ | tatra hi prāyeṇa pracurāṇi śaraddhānyāni bhavanti | kamiti padapūraṇa eva ||( 'mu̍ñcāmi̍ tvā ha̱viṣā̱ jīva̍nāya̱ kam”-iti ( ṛ0 saṃ0 8, 8, 19, 1 ) | atra sāyaṇaḥkimartham ?, “jīvanāya kam” jīvanārtham | iha loke cirakālāvasthānārthamityarthaḥ | 'kam' iti pūrakaḥ-iti ||) śākhāntareṣu śeṣo draṣṭavyaḥ || kecidevaṃ kṛtaśeṣamatrādhīyate- niṣṭṛkkā eva'niṣṭrkvāsaḥ' nirvasanā ityarthaḥ|'api ca bhūritokāḥ' bahvapatyā ityarthaḥ | ke punaste ?, daridrāḥ, 'kecinnaro' manuṣyā ityarthaḥ | kiṃ teṣāmiti ?, 'vṛkādiva bibhyasyantaḥ' punaḥpunarbhṛśaṃ vā bibhyato vṛkādiva himāt 'vavāśire' punaḥpunarbhṛśaṃ vā vāśyante | kimiti vavāśire ?, 'śiśiram' asmākaṃ jīvanāya jīvanārthamāgacchati ityevaṃ hemante vavāśire | alpataraśītaṃ hi śiśiraṃ, sukhaṃ tatra jīviṣyāma ityabhiprāyaḥ || nigamaprasaktasya śiśiraśabdasya nirvacanam–“śiśiraṃ śṛṇāteḥ ” hiṃsā'rthasya “śamnātervā” hiṃsā'rthasyaiva, nārthakṛto viśeṣaḥ | hinā̍sti tasmin kāle apratibadhyamāno'tiśayena dāvāniḥ śuṣkānoṣadhivanaspatīn | 10 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit