Yāska's Nirukta 75.3
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 75.3
- Language
- Sanskrit
75.3
“tava̍ tya i̍ndra sa̱khye̍ṣu̱ vahna̍ya ṛ̱taṃ ma̍nvā̱nā vya̍da̱rdiru̱rbalam | yatrā̍ daśa̱syannu̱ṣaso̍ ri̱ṇanna̱paḥ kutsā̍ya̱ manma̍nnaha̱śca daṃsa̍yaḥ ||—(ṛ0 saṃ0 8, 7, 26, 1)” iti | aṅgirasayauruvasyeyāmārṣam | he 'indra' 'tava' 'tye' te 'vahnayaḥ' voḍhāro'śvāḥ, 'sakhyepu' samānakhyāneṣu karmasu varttamānāḥ, idameva hi bhavataḥ karma, megho vidārayitavya iti, etadeva teṣāmapi etat samānakhyānatvam | 'ṛtaṃ' udakamasminnestīti, evametaṃ 'manvānāḥ' | kimakurvan ? 'vyadardiruḥ' vidāritavantaḥ 'balaṃ' meghaṃ kālekāle | 'yatra' yasmin meghe vidārite 'daśasyan' daśasyanti 'uṣasaḥ' mādhyamikāḥ ekasyā eva pūjanārthe bahuvacanam| kiṃ daśasyan ? 'apaḥ' “ahnaḥ ca” ahinivāsinyaḥ, meghanivāsinīrityarthaḥ | tāśca dīryamāṇāḥ 'riṇan' āgacchan, pṛthivīlokam | tadetat sarvamapi yuṣmadaśvaiḥ kriyate | kaṃ punaḥpunarthamuddiśya ta evaṃ kurvanti ? 'manman' manyamānāḥ, “kutsāya” pṛthivīṃ kṛntate, kṛṣīvalāya, “daṃsayāḥ” kṛṣikarmāṇi saphalāni karttum | atra “daṃsayaḥ”—ityetena śabdena “karmāṇi” uktāni | dāsaiḥ karmakaraiḥ, 'dasyante'—iti kṛtvā karmakarā dāsā iti | bāhulyāda bhāṣyakāreṇa nigamo'tra nodāhṛtaḥ |
25 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit