Yāska's Nirukta 83.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 83.2
- Language
- Sanskrit
83.2
"aṅgiraso'pi varāhā ucyante" | “sa ī̍ṃ sa̱tyebhi̱ḥ sakhi̍bhiḥ śu̱cadbhi̱rgodhā̍yasa̱ṃ vidhana̍sairadaīḥ | brahma̍ṇa̱spati̱rvṛṣa̍bhirva̱rāhai̍rgha̱rmasve̍debhi̱rdravi̍ṇa̱ṃ vyā̍naṭ || (ṛ0 saṃ0 8, 2, 36, 2)”-iti || ayāsyasyāṅgirasasyeyamārṣam | brāhmaṇaspatyasya kāmyasyāpaśoḥ ṣaḍarce viniyuktā maitrāvaruṇīyake || 'saḥ' "brahmaṇaspatiḥ” 'satyebhiḥ' satyavādibhiḥ, 'sakhibhiḥ' samānakhyānaiḥ, 'śucadbhiḥ', dīptimadbhiḥ, 'vidhanasaiḥ' vividhadhanavadbhiḥ “vṛṣabhiḥ” varṣadbhiḥ varṣitṛbhiḥ, “varāhaiḥ” 'gharmasvedibhiḥ' gharmatāpayitṛbhiḥ, pravargyakarmaṇi | athavā yajñasvedibhiḥ, yajñasvādayitṛbhiḥ, yajñasadbhirvā | evaṅguṇaviśiṣṭairaṅgirobhiḥ sahito brahmaṇaspatiḥ 'godhāyasaṃ' goḥ vācaḥ dhāyitāram, apāṃ vā, megham | 'adardaḥ' adārayaditi vipariṇāmaḥ parokṣakṛtatvānmantrasya | dārayitvā ca 'draviṇam' udakaṃ 'vyānaṭ' vyāpnotītyarthaḥ | etasyāmṛci aṅgirasāṃ viśeṣaliṅgaṃ nāsti varāhaśabdavācyatve, sūkte tu etasminnaṅgiraso liṅgamastītyarthaḥ-|
'ṛtaṃ śaṃsantaḥ' ṛtaṃ satyaṃ vā yajñaṃ vā śaṃsantaḥ, api ca 'ṛju' akuṭilam añjihmam nityakālameva 'dīdhyānāḥ' dhyāyamānāḥ, sarvabhūtānāmupari samacetasa ityabhiprāyaḥ | 'divasputrāsaḥ' dyotanavataḥ agneḥ 'asurasya' prajñāvataḥ putrāḥ, 'vīrāḥ' vividhānāmarthānāṃ vaktāra īrayitāro vā, medhāvitvāt | 'vipraṃ padaṃ' viprāntaṃ sarvataḥ prāptam 'aṅgiraso dadhānāḥ'| yatpadaṃ sthānaṃ jñānasahitasya karmaṇaḥ parā phalakāṣṭhā, tāmaṅgiraso dadhānāḥ dhārayantaḥ cetasā, vivṛddhaprajñatvāt | “yajñasya dhāma prathamaṃ mananta" yajñasya yat prathamaṃ mukhyaṃ paramātmākhyamanāvṛttilakṣaṇaṃ dhāma sthānaṃ tattvena mananta jānata ityarthaḥ || etadevaitasyāmṛci aṅgiroliṅgaṃ dṛṣṭvā eṣa nigamo bhāṣyakāreṇodāhṛtaḥ,-"aṅgiraso'pi varāhā ucyante"-iti |
5 |
4 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit