Yāska's Nirukta 1.14
Nirukta 1.14
- Language
- Sanskrit
1.14
yatho hi nu vā etat
tad yatra svara saṃskārau samarthau prādeśikena vikāreṇa.(guṇena.Bh).anvitau syātām
sarvam prādeśikam ity evam saty anupālambha eṣa bhavati
yatho etad yaḥ kaś ca tat karma kuryāt sarvam tat sattvam tathā ācakṣīrann iti
paśyāmaḥ samāna karmaṇām nāmadheya pratilambham ekesām na ekesām
yathā takṣā parivrājako jīvano bhūmija ity etena eva uttaraḥ pratyuktaḥ
yatho etad yathā ca api pratīta arthāni syus tathā enāny ācakṣīrann iti.1,14:santy alpa prayogāḥ kṛto apy aikapadikā yathā vratatir damūnā jāṭya āṭṇāro jāgarūko darvihomī iti
yatho etat niṣpanne abhivyāhāre abhivicārayanti iti
bhavati hi niṣpanne abhyvyāhāre yoga parīṣṭiḥ
prathanāt pṛthivī ity āhuḥ ka enām aprathayiṣyat kim ādhāraś ca iti
atha vai darśanena pṛthur aprathitā ced apy anyaiḥ
atha apy evam sarva eva dṛṣṭa pravādā upālabhyante
yatho etat padebhyaḥ pada itara ardhānt sañcaskāra iti
yo ananvite arthe sañcaskāra sa tena garhyaḥ sā eṣā puruṣa garhā na śāstra garhā iti
yatho etad aparasmād bhāvāt pūrvasya pradeśo na upapadyata iti
paśyāmaḥ pūrva utpannānām sattvānām aparasmād bhāvān nāmadheya pratilambham ekeṣām na ekeṣām yathā bilva ado lamba cūḍaka iti
bilvam bharaṇād vā bhedanād vā
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (2)
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit