Yāska's Nirukta 6.30
Nirukta 6.30
- Language
- Sanskrit
6.30
``arāyi kāṇe vikaṛe girim gaccha sadānve/
śirimbiṛhasya satvabhistebhiṣṭvā cātayām asi/(ṛV.10,155,1)''
adāyini kāṇe vikaṛe/
kāṇovikrāntadarśana ity aupamanyavah/
kaṇatarvā syād aṇūbhāvakarmaṇah/
kaṇātiḥ śabda aṇūbhāve bhāṣyate anukaṇati iti/
mātrāṇūbhāvāt kaṇo darśana aṇūbhāvāt kāṇah/
vikaṛo vikrāntagatir ity aupamanyavah/
kuṛater vā syād viparītasya vikuṛito bhavati/
girim gaccha sadānonuve śabdakārike/
śirimbiṛhasya satvabhih/
śirimbiṛho meghaḥ śīryate biṛhe/
biṛhamantarikṣam biṛham bīriṛena vyākhyātam/
tasya sattvair udakair iti syāt taiṣṭvā cātayāmah/
api vā śirimbiṭho bhāradvājah/
kālakarṇa upeto lakṣmīr nirnāśayāṃcakāra tasya sattvaiḥ karmabhir iti syāt taiṣṭvā cātayāmaś cātayatirnāśane/
parāśaraḥ parāśīrṇasya vasiṣṭhasya sthavirasya jajñe/
``parāśaraḥ śatayātur vasiṣṭha''
ity api nigamo bhavati/
indro api parāśara ucyate parāśātayitā yātūnām/
``indro yātūnām abhavat parāśara''
ity api nigamo bhavati/
krivirdatī vikartanadantī/
``yatrā vo didyudradati krivirdati''
ity api nigamo bhavati/
karūlatī kṛttadatī/
api vā devam kaṃcit kṛttadantam dṛṣṭvā evam avakṣyat/
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (6)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit