Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 6.30

Nirukta 6.30

Language
Sanskrit

6.30

``arāyi kāṇe vikaṛe girim gaccha sadānve/
śirimbiṛhasya satvabhistebhiṣṭvā cātayām asi/(ṛV.10,155,1)''
adāyini kāṇe vikaṛe/
kāṇovikrāntadarśana ity aupamanyavah/
kaṇatarvā syād aṇūbhāvakarmaṇah/
kaṇātiḥ śabda aṇūbhāve bhāṣyate anukaṇati iti/
mātrāṇūbhāvāt kaṇo darśana aṇūbhāvāt kāṇah/
vikaṛo vikrāntagatir ity aupamanyavah/
kuṛater vā syād viparītasya vikuṛito bhavati/
girim gaccha sadānonuve śabdakārike/
śirimbiṛhasya satvabhih/
śirimbiṛho meghaḥ śīryate biṛhe/
biṛhamantarikṣam biṛham bīriṛena vyākhyātam/
tasya sattvair udakair iti syāt taiṣṭvā cātayāmah/
api vā śirimbiṭho bhāradvājah/
kālakarṇa upeto lakṣmīr nirnāśayāṃcakāra tasya sattvaiḥ karmabhir iti syāt taiṣṭvā cātayāmaś cātayatirnāśane/
parāśaraḥ parāśīrṇasya vasiṣṭhasya sthavirasya jajñe/
``parāśaraḥ śatayātur vasiṣṭha''
ity api nigamo bhavati/
indro api parāśara ucyate parāśātayitā yātūnām/
``indro yātūnām abhavat parāśara''
ity api nigamo bhavati/
krivirdatī vikartanadantī/
``yatrā vo didyudradati krivirdati''
ity api nigamo bhavati/
karūlatī kṛttadatī/
api vā devam kaṃcit kṛttadantam dṛṣṭvā evam avakṣyat/

Commentaries (4)

Linked texts (6)