Yāska's Nirukta 7.24
Nirukta 7.24
- Language
- Sanskrit
7.24
``kṛsnam niyānam harayaḥ suparṇā apo vasānā divam utpatanti/
ta ā vavṛtrant sadanād ṛtasya āt it ghṛtena pṛthivī vyudyate''.[820]
kṛsnam nirayanam rātrir ādityasya,.harayaḥ suparṇā haranā āditya raśmayah,.te yadā amuto arvāñcaḥ paryāvartante saha sthānād udakasya ādityād,.atha ghṛtena udakena pṛthivī vyudyate/[820]
ghṛtam ity udaka nāma,.jigharteḥ siñcati karmaṇah/[820]
atha api brāhmaṇam bhavati.''.agnir vā ito vṛṣṭim samīrayati,.dhāmachad iva khalu vai bhūtvā varṣati,.marutaḥ sṛṣṭām vṛṣṭim nayanti/[820]
``yadā asāv ādityo nyañc raśmibhiḥ paryāvartate atha varṣati iti/''.[820]
yatho etad rohāt pratyavarohaś cikīrṣita ity/
āmnāya vacanād etad bhavati/[820].
[rohāt pratyavaroha ity arthavāda mātram eva..ḍ.822]
yatho etad vaisvānarīyo dvādaśa kapālo bhavati ity/
anirvacanam kapālāni bhavanty,.asti hi saurya eka kapālaḥ pañcakapālaś ca/[820]
yatho etad brāhmaṇam bhavati iti/
bahu bhakti vādāni hi brāhmaṇāni bhavanti,.pṛthivī vaiśvānaraḥ saṃvatsaro vaiśvānaro brāhmaṇo vaiśvānara iti/[820].[bhaktir nāma guna kalpanā ḍ.823]
yatho etan nivit saurya vaiśvānarī bhavati ity asya eva sā bhavati/
``yo viś bhyo mānusībhyo dīded''.ity eṣa hi viś bhyo mānusībhyo dīpyate/[820-821]
yatho etad havis pāntīyam sūktam saurya vaiśvānaram bhavati ity asya eva tad bhavati/7,24/[821]
``jamadagnir āhuta''.iti/
jamadagnayaḥ prajamita agnayo vā prajvalita agnayo vā tair abhihuto bhavati/[821]
yatho etadd haviṣpāntīyam sūktam saurya vaiśvānaram bhavati ity asya eva tad bhavati/
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (4)
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit
- The Orion, or Researches into the Antiquity of the Vedas — Bal Gangadhar Tilak, English