Shringaraprakasha 1.p1.21
Śṛṅgāraprakāśa 1.p1.21
- Language
- Sanskrit
1.p1.21
teṣu [1] vācakā yathā--pragatā ṛṣabhā asmādvanāt prarṣabham vanam, parāgatā asavo'syeti parāsuḥ, apagato manyurasya apamanyuḥ, saṅgatamakṣeṇa samakṣam, anuprāptonāsikāmanunāsikaḥ, avakruṣṭaḥkokilayā avakokilaḥ, makṣikāṇāmabhāvo nirmakṣikam, ṛddhyabhāvo yavanānāṃ duryavanam, virūddhaḥ pakṣo vipakṣaḥ, ādāya yudhyate tadityāyudham, atyayo vātasya nivātam, adigatamakṣeṇa adhyakṣam, apihitaḥ śala ityapiśalaḥ, atītaḥ śvanamatiśvo varāhaḥ, samṛddhirbhadrāṇāṃ subhadram, udbhūto'yarthamuttamaḥ, abhilakṣyaṃ mukhamasyābhimukhaḥ, pratinudheyaḥ kāyaḥ pratikāyaḥ, parigsāno'dhyayanāya paryadhyayanaḥ, upetyādhīyate'smādupādhyāyaḥ, evam avagatavām koṭaṃ vateṭaḥ, apihitaḥ kāyatītipika-, saṃpannaṃ brahma bābhravāṇāṃ sabrahma, śraddhīyata ita śraddhā, antardhīyate antardhiḥ, iti|| 1.20 [2] dhyotakā yathā--pratiṣṭate, parākrate, apakaroti, saṃkrīḍati, anukampate, avadhatte, nirviveśa, durlalitaḥ, vyādadati, āhvayate, niśamayati, adhikurūṣva, apidadhāti, atiśete surabhiḥ, ullāpayati, abhidhatte, pratīkṣate, pariṇamate, upāyaṃsta; evaṃ vadhatte, pidhatte, śraddhatte, sahitaḥ, antardadhāti iti || 1.21 [3] viśeṣakāsti, divdhā--prakṛtyarthaviśeṣakāḥ, pratyayārthaviśeṣakāśca; prakṛtyarthaviśeṣakā yathā--pravardhate, palāyate, apavadate, saṃsarat, anumanyate, avalokate, subhavati, udbhavati, abhyeti, pratipadhyate, parigaṇayati, upadadhāti, evaṃ vataṃsaḥ, pinaddhavām, satatam, śraddhanaḥ, antarbhavati iti |
Among these, [1] denotative (vācaka) are as follows: prarṣabham vanam ('a forest from which bulls have departed' [pra]); parāsuḥ ('one whose vital breaths have departed' [parā]); apamanyuḥ ('one whose grief is gone' [apa]); samakṣam ('conjoined with the eye' [sam]); anunāsikaḥ ('that which has reached after the nose' [anu]); avakokilaḥ ('addressed with censure by a cuckoo' [ava]); nirmakṣikam ('absence of flies' [nis]); duryavanam ('lack of prosperity among the Yavanas' [dus]); vipakṣaḥ ('an opposing wing/faction' [vi]); āyudham ('that with which one fights having taken hold' [ā]); nivātam ('cessation of wind' [ni]); adhyakṣam ('placed over the eye' [adhi]); apiśalaḥ ('Śala covered over' [api]); atiśvo varāhaḥ ('a boar that has surpassed a dog' [ati]); subhadram ('an abundance of good fortune' [su]); uttamaḥ ('manifested exceedingly' [ut]); abhimukhaḥ ('having one's face turned toward' [abhi]); pratikāyaḥ ('a body placed against/opposite' [prati]); paryadhyayanaḥ ('wearied all around for the sake of study' [pari]); upādhyāyaḥ ('one approaching whom one studies' [upa]); likewise vaṭeṭaḥ ('having understood the hut' [ava]); pikaḥ ('one that calls when covered over' [api]); sabrahma ('the complete sacred lore of the Bābhravas' [sam]); śraddhā ('that which is held with faith' [śrad]); antardhiḥ ('that which is concealed within' [antar]). 1.20 [2] Revelatory (dyotaka) are as follows: pratiṣṭhate, parākrāmate, apakaroti, saṅkrīḍate, anukampate, avadhatte, nirviveśa, durlalitaḥ, vyādadāti, āhvayate, niśamayati, adhikuruṣva, apidadhāti, atiśete, surabhiḥ, ullāpayati, abhidhatte, pratīkṣate, pariṇamate, upāyaṃsta; likewise vadhatte, pidhatte, śraddhatte, sahitaḥ, antardadhāti. 1.21 [3] Modifiers (viśeṣaka) are twofold: those that modify the meaning of the base (prakṛtyartha-viśeṣaka) and those that modify the meaning of the affix (pratyayārtha-viśeṣaka). Those that modify the meaning of the base are as follows: pravardhate, palāyate, apavadate, saṃsarati, anumanyate, avalokate, subhavati, udbhavati, abhyeti, pratipadyate, parigaṇayati, upadadhāti; likewise vataṃsaḥ, pinaddhavān, satatam, śraddhānaḥ, antarbhavati.
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation