Manilakshana (Maṇilakṣaṇa)
मणिलक्षण
- Language
- Sanskrit
- Date
- 500–1500 CE
- Author
- Agastya
- Extent
- 286 passages, 3,059 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Ratna Pariksha By N. S . Devanathachariar Tamil Series No. 126 Thanjavur Sarasvati Mahal Series; ed. N. S.… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1 — 29 parts
- 2 — 22 parts
- 3 — 39 parts
- 4 — 13 parts
- 5 — 16 parts
- 6 — 12 parts
- 7 — 6 parts
- 8 — 13 parts
- 9 — 13 parts
- 10 — 96 parts
- 11 — 23 parts
- 12 — 1 part
Text
1.2
pṛcchanti munayassarve kṛtañjalipuṭāḥ sthitāḥ
merau badarikāyāṃ tamagastyaṃ munipuṅgavam
1.3
devadānavagandharvavidyādharamahoragāḥ
eteṣāṃ bhūṣaṇaṃ bhāvyamanyeṣāmapi rakṣasām
1.4
kirīṭe kaṭisūtre ca kuṇḍale kaṇṭhabhūṣaṇe
kīrtivaktre mudrikāyāṃ kaṅkaṇe bāhubhūṣaṇe
1.5
ityādibhūṣaṇeṣveṣṭha ratnasammelanāya ca
tadutpattiṃ parīkṣāṃ ca brūhi no munisattama
1.6
munīnāṃ vacanaṃ śrutvā muniśreṣṭho'bravīdvacaḥ
utpattimākaraṃ varṇaguṇadoṣāṃstathaiva ca
1.7
maulyamañjalikāṃ caiva mānakaṃ hastasaṃjñayā
tridivasyopakārārthaṃ vaktuṃ samupacakrame
1.8
agastya uvāca —
purā pṛthivyā ratnāni garbhe santīha (tvāsandi) sarvaśaḥ
ratnagarbheti sā bhūmiḥ khyātābhūdbhuvanatraye
1.9
tato vajrāsuro nāma babhūvāmarasūdanaḥ
ākrāntā rakṣasā tena trilokī vajradehinā
1.10
sarve devāstato jagmuḥ rājadhānīṃ śatakratoḥ
vāsavaṃ prārthayāmāsuḥ proccairjaya jayeti ca
1.11
jaya deva mahādeva jaya tvaṃ pākaśāsana
jaya vāsava devendra jaya tvaṃ hi śatakrato
1.12
jaya rudra virūpākṣa jaya śakra śacīpate
vṛtrāre jaya daṃtyāre dānavendra jaya prabho
1.14
namo namaste'khiladevadeva namo namaste dvisahasranetra
devendra nastrāhyasurācca bhītān punaśca bhūyopi namo namaste
iti stutvā mahendraṃ taṃ devāḥ prāñjalayaḥ sthitāḥ
stutyā'nayā prasanno'bhūdindraḥ pratyabravītsurān
1.15
yadarthamāgatā yūyaṃ devāstvagnipurogamāḥ
viditaṃ bhavatāṃ kāryaṃ sādhayiṣyāmi tatsurāḥ
1.16
kāpaṭyena tataśśakrau brāhmaṇīṃ tanumādadhe
vajrāsuraḥ sthito yatra tatrāgātsa purandaraḥ
1.17
āyāntaṃ brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā pratyudgamya mahāsuraḥ
āsanādyupacāreṇa pūjayāmāsa taṃ dvijam
1.18
kimarthamāgataṃ brahmannājñāpaya mahāmune
kariṣyāmi hi taṃ te'rthaṃ yatte manasi vartate
1.23
vajrāsura mahābhāga yadi me manasi sthitam
dātumicchasi ceddehi śarīraṃ tava sundaram
jñātvāpi daityastanmāyāṃ dadau tasmai tanuṃ priyāṃ
śastrairabhedyaṃ tasyendraḥ tadvajreṇāharacchiraḥ
śakreṇa nihate daitye tasminvajrāsure tataḥ
divi dundubhayo neduḥ nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
tasya dehādviniṣkrāntāḥ samastā ratnajātayaḥ
teṣāṃ madhye mukhyaratne vajrasaṃjñā kṛtā suraiḥ
śirovakṣodgatā viprā bāhujāḥ kṣatriyāḥ smṛtāḥ
nābherjātāstathā vaiśyāstatpadbhyāṃ śūdrajātayaḥ
1.24
tato devoragaissiddhairyakṣarākṣasakinnaraiḥ
gṛhītaṃ ratnajālaṃ tat śiṣṭaṃ martye prakāśitam
1.25
aṣṭau vajrākarāḥ śreṣṭhā yugacchandānuvartinaḥ
dvau dvau teṣvanuvartete kṛtādiṣu yathākramam
1.26
yānti cālpapramāṇatvaṃ yuganāśe vināśitāḥ
vajrāśśakrasya māhātmyādākarādevākaram
1.27
vajrasya maulyaṃ yaḥ kuryādguṇaṃ doṣaṃ parīkṣya ca
aśvamedhādhiko dharmaḥ tasya syāttu munīśvarāḥ
1.28
yo na vetti guṇaṃ doṣaṃ mūlyaṃ kuryādayuktitaḥ
tasya mūrdhni patedvajraṃ parvatānāmiva dhruvam
1.29
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva caturvidhāḥ
strīpuṃnapuṃsakāścaiva tridhā te liṅganirṇayāt
1.30
vajrādayopi ye kecittejīvanto bṛhattarāḥ
vṛttāste puruṣā jñeyā bindurekhāvivarjitāḥ
1.31
rekhābindusamāyuktāḥ khaṇḍaśastāḥ striyaḥ smṛtāḥ
sutejasaḥ sattvavanto bhūṣaṇe tānniyojayet
1.32
trāsaḥ kākapadaṃ rekhā saukṣmyaṃ sphuṭitabindavaḥ
mālinyamapi yasya syuḥ tatklībaṃ syātkaniṣṭhakam
1.33
puṃliṅgaṃ sumahadratnaṃ yasya gehe'sti sarvadā
tasya bhāgyavato bhūyād puruṣārthacatuṣṭayam
1.34
strīliṅgaratnaṃ munayo yasya kośe'sti nityaśaḥ
strīratnaṃ ca labhettasya putrapautrādikaṃ phalam
1.35
klībaratnaṃ gṛhe yasya vīryahānirdaridratā
bhavettacca tyajeddhīmān duḥkhaśokabhayapradam
2.1
iti ratnotpattiḥ samāptā
atha guṇadoṣau
ratnāni dhārayetkośe śuddhāni guṇavanti ca
saṃbhavaṃ ca tathā jātiṃ guṇaṃ teṣāṃ parīkṣya ca
2.2
kṛte yuge kaliṅgeṣu kosale vajrasaṃbhavaḥ
himālaye mataṅgādrau tretāyāṃ kuliśodbhavaḥ
2.3
pauṇḍrakeṣu surāṣṭre ca dvāpare pacisantatiḥ
vairākare ca sopāne kalau hīrakasaṃbhavaḥ
2.4
guṇāḥ pañca samākhyātā doṣāḥ pañca prakīrtitāḥ
chāyāścatasro vijñeyā vajrāṇāṃ ratnakovidaiḥ
2.5
ṣaṭkoṇatvaṃ laghutvaṃ ca samāṣṭadalattā tathā
tīkṣṇāgrahā (tā ?) nirmalatvaṃ iti pañca guṇāḥ smṛtāḥ
2.6
malo bindustathā rekhā trāsaḥ kākapadaṃ ca yat
ete doṣāssamākhyātāḥ pañca ratneṣu kovidaiḥ
2.7
śvetā raktā tathā pītā kṛṣṇā chāyā caturvidhā
viprakṣatriyavaiśyānāṃ śūdrajāteryathākramam
2.8
yajñairdānaistapobhiśca yadāpnoti tadāpnuyāt
guṇayuktasya vajrasya viprajātervidhāraṇāt
2.9
jayaḥ parākramastasya śatrunāśaśca jāyate
guṇavatkṣatrajātīyaṃ vajraṃ vasati yadgṛhe
2.10
kalākuśalatā dravyaṃ prajākṣemaṃ yaśo mahat
guṇinaḥ pravaratnasya vaiśyajātervidhāraṇāt
2.11
paropakāritā dākṣyaṃ dhanadhānyasamṛddhayaḥ
guṇayuktasya vajrasya śūdrajātervidhāraṇāt
2.12
male malinatā khyātā dhāraṇāddaṃṣṭriṇo bhayam
koṇe vyādhibhayaṃ proktaṃ madhye na hi bhayaṃ bhavet
2.13
doṣeṣu bindurāvarttaḥ parivartoṃ yavākṛtiḥ
caturthaiva samākhyātā bindavo vajrasaṃsthitā
2.14
rakto'tra vartulo bindurāpartaḥ savyabartanaḥ
raktaśca parivartastu rakta evāpasavyakaḥ
2.15
bindurāyardhanaṃ hanyādāvarto bhayamāvahet
parivarte bhavedvyādhiryate tu phalamucyate
2.16
sa ca raktastathā pītaḥ śvetaśceti tridhā mataḥ
raktavarṇayave khyātaṃ gajāśvānāṃ vināśanam
2.17
yavaḥ pītaḥ kulasyāntaṃ dhanamāyuḥ site bhavet
evaṃ doṣā guṇāścoktā yavabindoraśeṣataḥ
2.18
atha rekhā :savyavakatrā śubhā rekhā vāmavakatrā bhayaṅkarī
chedabhrāntikarī chedā rekhā śāstrabhayaṅkarī
2.19
pakṣadvayapradṛśyā yā chedagā sā prakīrttitā
rekhā bandhuvināśāya jāyate vajrasaṃsthitā
2.20
bhinnaṃ bhrāntikaraṃ trāsaḥ santrāsaṃ janayetsphuṭam
aṅkaḥ kākapadākāro dṛśyate yaḥ patrau sthitaḥ
2.21
sa mṛtyumādiśatyāśu dhanaṃ vā sakalaṃ haret
bhagnāgraṃ bhayadhāraṃ ca daḷahīnaṃ caturdaḷam
2.22
kāntihīnaṃ ca yadvajraṃ doṣāya na guṇāya tat
evaṃ doṣā guṇāḥ proktā vajrāṇāṃ somabhūbhujā
3.1
iti vajraparīkṣā saṃpūrṇā
atha muktā
ibhāhighanamatsyānāṃ śīrṣe muktāphalodbhavaḥ
tvaksāraśuktiśaṅkhānāṃ garbhānmuktāphalodbhavaḥ
3.2
dhārādharehu jāyeta mauktikaṃ jalavindubhiḥ
durlabhaṃ tanmahāratnaṃ devaistannīyate'mbarāt
3.3
gajāhijaṃ suduṣprāpaṃ mauktikaṃ tapasā vinā
mauktika śuktijaṃ labhyamākareṣu kalau nṛbhiḥ
3.4
kukkuṭāṇḍasamaṃ vṛttaṃ mauktikaṃ nibiḍaṃ guru
ghanajaṃ bhānusaṃkāśaṃ devayogyamamānupam
3.5
kāmbhojakumbhisaṃbhūtaṃ dhātrīphalanibhaṃ samam
ātāmrapiñjaracchāyaṃ mauktikaṃ mandadīdhiti
3.6
phaṇijaṃ vartulaṃ ramyaṃ nīlacchāyāṃ mahādyuti
puṇyahīnā na paśyanti vāsukeḥ kulasaṃbhavam
3.7
kolakaṃ kolasadṛśaṃ taṃdrāsadṛśacchavi
alabhyaṃ manujai ratnaṃ mauktikaṃ puṇyavarjitaiḥ
3.8
guñjāphalasamasthaulyaṃ timijaṃ mauktikaṃ laghu
pāṭalīpuṣpasadṛśaṃ mandajā(tyo) suvartulam
3.13
vaṃśajaṃ śaśisaṅkāśaṃ kaṅkolīphalamātrakam
prāpyate bahubhiḥ puṇyaiḥ tadrakṣyaṃ vedamantrataḥ
varṣopalasamaṃ dīptyā pāñcajanyakulodbhavam
kapotāṇḍapramāṇaṃ tat kāntaṃ pāpaharaṃ śubham
śuktijaṃ tvambudhermadhye siṃhaḷe cāravāṭake
pārasīke barbare ca bhavenmuktāphalaṃ śubham
svātyāṃ sthite ravau meghairya muktā jalabindavaḥ
te śīrṇāḥ śuktibhirmuktāḥ (pītāḥ) jāyante nirmalatviṣaḥ
ra-3
sthūlā madhyāstathā sūkṣmāḥ bindumānānusārataḥ
bhavanti muktāstāsāṃ ca maulyaṃ tanmānarūpyataḥ
3.14
rukmiṇyākhyā bhavecchuktiḥ tasyāṃ jātaṃ pramauktikam
nirmalaṃ kuṅkumacchāyaṃ jātīphalasamaṃ varam
3.15
amaulyaṃ tadvinirdiṣṭaṃ ratnalakṣaṇakovidaiḥ
durlabhaṃ nṛpayogyo tat svalpabhāgyairna labhyate
3.16
susnigdhaṃ madhuracchāyaṃ mauktikaṃ siṃhalodbhavam
āravāṭasamudbhūtaṃ pītacchāyaṃ sunirmalam
3.17
pārasīkodbhavaṃ svacchaṃ sitaṃ muktāphalaṃ śubham
īṣacchyāmaṃ ca rūkṣaṃ ca mauktikaṃ barbarodbhavam
3.18
catvāraḥ syurmahādoṣāḥ ṣaṇmadhyāḥ parikīrtitāḥ
evaṃ daśa samākhyātāsteṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam
3.19
yatraikadeśasaṃlagnaṃ śuktikhaṇḍo vibhāvyate
śuktilagnaḥ samākhyātaḥ sa doṣaḥ kuṣṭhakārakaḥ
3.20
mīnalocanasaṃkāśo dṛśyate mauktike tu yaḥ
matsyākṣarassa tu doṣaḥ syātputranāśakaro dhruvam
3.26
dīptihīnaṃ gatacchāyaṃ jaraṭhaṃ tadvidurbudhāḥ
dāridryajananaṃ yasmāttasmāttatparivarjayet
mauktikaṃ vidru macchāyamatiraktaṃ vidurbudhāḥ
tasmin mandhārite mṛtyurjāyate nātra saṃśayaḥ
uparyupari tiṣṭhanti valayo yatra mauktike
trivṛtaṃ nāma tatkhyātaṃ durbhagatvavidhāyakam
avṛttaca(va)lanaṃ yattu carpaṭaṃ tannigadyate
mauktikaṃ dhriyate yena tasyākīrtirbhavetsadā
trikoṇaṃ tu samākhyātaṃ saubhāgyakṣayakārakam
dīrghaṃ yattu kṛśaṃ proktaṃ yaśovidhvaṃsakārakam
nirbhugnamekato yattu kṛśadāśrvaṃ taducyate
sadroṣaṃ mauktikaṃ nityaṃ nirudyogakaraṃ hi tat
3.27
avṛttaṃ pīṭhakopetaṃ khaṇḍasaṃbhinnarūpitam
amyaṃ guṇahīnaṃ ca svalpamaulyaṃ hi mauktikam
3.28
tārakādyutisaṅkāśaṃ sutāraṃ tannigadyate
suvṛttaṃ mauktikaṃ yatsyādguṇavattatprakīrtyate
3.29
svacchaṃ doṣavinirmuktaṃ nirmalaṃ mauktikaṃ matam
gurutvaṃ tolane yasya śaśibimbasamaṃ ca yat
3.30
vṛttaṃ rekhāvihīnaṃ tat snigdhamasphuṭitaṃ śubham
iti sarvaguṇopetaṃ mauktikaṃ yena dāryate
3.31
tasyāyurvardhane lakṣmīḥ sarvapāpaṃ praṇaśyati
caturdhā mauktikacchāyā pītā ca madhurā sitā
3.32
nīlā ceti samākhyātā ratnatattvaparīkṣakaiḥ
pītā lakṣmīpradā jñeyā madhurā buddhivardhinī
3.33
sitā yaśaskarīcchāyā nīlā saubhāgyanāśinī
māñjaliḥ procyate guñjā tāstisro rūpakaṃ bhavet
3.34
rūpakairdaśabhiḥ proktaḥ kaḷañjo nāma nāmataḥ
mānam -
kāṃsyapātradvayaṃ vṛttaṃ samānaṃ rūpamānataḥ
3.35
catuśchidrasamāyuktaṃ pratyekaṃ rajjuyantritam
daṇḍaḥ kāṃsyamayaḥ ślakṣṇaḥ dvādaśāṃgulisaṃmitaḥ
3.36
aṃśadvayasamānaśca prāntayormudrikāyutaḥ
madhye tasya prakartavyaḥ kaṇṭakaḥ kāṃsyanirmitaḥ
3.37
pañcāṃgulāttatastasya mūlacchidraṃ prakalpayet
niveśyā chidradeśe'sya śalākā'ṅgulimāṃtrakā
3.38
śalāke prāntayostasya kīlayettoraṇākṛtī
toraṇasya śiromadhye kartavyā laghumaṇḍalī
3.39
tatra rajjuṃ nivadhnīyāt tāṃ dṛṣṭvā tolayetsudhīḥ
kalañjamānakaṃ dravyamekadeśe niveśayet
3.40
anyato jalavinduṃ ca tolanārthaṃ vinikṣipet
kaṇṭake tu same jāte toraṇasya ca madhyage
3.41
tadā samaṃ vijānīyāt tolanaṃ nāma kovidaḥ
catvāri trīṇi yugmaṃ vā tathaikaṃ vā tulāsthitam
3.42
samaṃ kalañjamānena tacchreṣṭhaṃ syāttathottaram
navamātpañcamaṃ yāvat kalañjena samaṃ tu tat
3.43
tatkramāduttamaṃ jñeyaṃ mauktikaṃ ratnakovidaiḥ
caturdaśātsamārabhya daśasaṃkhyāvadhikramāt
3.44
kalañjasya samānatvāt mauktikaṃ madhyamaṃ smṛtam
ārabhya viṃśatiṃ yāvat kramātpañcadaśāvadhi
3.45
laghvyastāḥ kathitā muktāḥ maulyaṃ ca tadanukramāt
ataḥ paraṃ ca sūkṣmāṇi mauktikāni pracakṣate
3.46
tolane krama eṣa syād mūlye vā'pi nirūpitaḥ
sūkṣmāṇāṃ svalpakaṃ maulyaṃ laghūnāṃ laghumūlyakam
3.47
madhyamānāṃ madhyamaṃ mūlyaṃ gurūṇāṃ gurumūlyatā
kalañjadvayamānena yadyekaṃ mauktikaṃ bhavet
3.48
na dhāryaṃ naranāthaistat devayogyamanuttamam
utpattirākarādyāyāḥ (śca) guṇadoṣāḥ śubhāśubhāḥ
tolanaṃ maulyavinyāsaḥ kathitāssomabhūbhujā
4.1
iti muktāḥ
atha māṇikyam
sindhau rāvaṇagaṅgāyāṃ siṃhaḷe janma kīrtitam
kṣetrāṇi tatra catvāri māṇikyasya jagurbudhāḥ
4.2
siṃhaḷaṃ prathamaṃ kṣetraṃ tathā kālāpuraṃ param
a(ā)ndhraṃ tṛtīyamādiṣṭaṃ caturthaṃ tumbaraṃ smṛtam
4.3
aśokapallavacchāyaṃ a(ā)ndhre saugandhikaṃ viduḥ
tumburū(raṃ) chāyayā nīlaṃ nīlagandhi prakīrtitam
4.4
siṃhale tu bhavedraktaṃ padmarāgananuttamam
pītaṃ kālāpurodbhūtaṃ kuruvindamiti smṛtam
4.5
uttamaṃ siṃhalodbhūtaṃ nikṛṣṭaṃ tumburodbhavam
madhyayormadhyamaṃ jñeyaṃ māṇikyaṃ kṣetrabhedataḥ
4.6
māṇikyasya samākhyātāḥ aṣṭau bhedā munīśvaraiḥ
guṇāścatvāra ākhyātāḥ chāyāḥ ṣoḍaśa kīrtitāḥ
4.7
chāyādvitayasaṃbaddhaṃ dvichāyaṃ bandhunāśanam
dvirūpaṃ dvipadaṃ tena māsenaiva parābhavaḥ
4.8
saṃbhedaṃ bhinnamityuktaṃ śastraghātavidhāyakam
karkaśaṃ śarkarāyuktaṃ paśubandhuvināśanam
4.9
dugdhaliptasamaṃ yattu laśunāpadyucyate
aśobhanaṃ taddiṣṭaṃ māṇikyaṃ maṇikovidaiḥ
4.10
madhuvindusamacchāyaṃ kāmalaṃ parikīrtitam
āyurlakṣmīṃ jayaṃ hanti sadoṣaṃ tanna dhārayet
4.11
rāgahīnaṃ jaḍaṃ proktaṃ dhanadhānyāpavādakṛt
dhūmraṃ dhūmra(ma)samākāraṃ vaidyutaṃ bhayamāvahet
4.12
īdṛgdoṣayutā nindyāḥ maṇayo mūlyavarjitāḥ
api prāpya na te dhāryāḥ gṛhe śobhanamicchatā
4.23
māṇikyasya guṇāḥ proktāḥ catvāro munipuṅgavāḥ
snigdhacchāyā gurutvaṃ ca nairmalyamatiraktatā
5.1
iti māṇikyam
atha padmarāgaḥ
sarvalakṣaṇasaṃpanne padmarāge gṛhe sthite
aśvamedhaphalaṃ tasya vittamāyurdhanaṃ bhavet
5.2
chāyā yā padmarāgasya raktā kokanadaprabhā
chāyāstu kuruvindasya catvāraḥ parikīrtitāḥ
5.3
acchakṣīrasamabhā (samābhāsā) kuṅkumodakasannibhā
īṣadraktā bhavecchāyā saugandhikamaṇeriyam
5.4
nīlotpaladaḷaprakhyā lohāgniviṭsamaprabhā
nīlagandhamaṇau prokte chāye dve maṇikovidaiḥ
5.5
indranīlasya saṃbhūtiḥ simhaḷadvīpamadhyataḥ
nadyā rāvaṇagaṅgāyāḥ kūle padmākare kurau
5.6
sitacchachchāyā bhavedvipraḥ tāmraḥ kṣatriyajātikaḥ
pītastu vaiśyajātīyaḥ vṛṣaḷaḥ kṛṣṇadīdhitiḥ
5.7
doṣāṃścāsya pravakṣyāmi nāmabhirlakṣaṇaiśca ṣaṭ
guṇāṃśca kathayiṣyāmi śaśvadhā'ṣṭavidhā chaviḥ
5.8
abhravat paṭalaṃ yasya tadabhrakamiti smṛtam
dhāraṇe tasya saṃpattiḥ āyuścaiva vinaśyati
5.9
śarkarāmiśritaṃ yattu tat jñeyaṃ tu saśarkaram
tasmin dhṛte daridratvaṃ deśatyāgaśca jāyate
5.10
bhedasaṃśayakṛt trāsaḥ tena daṃṣṭribhayaṃ bhavet
bhinnaṃ bhinnamiti khyātaṃ bhāryāputravināśanam
5.11
mṛttikā yasya garbhasthā dṛśyate ratnakovidaiḥ
mṛttikāgarbhakaṃ nāma tvagdoṣajananaṃ bhavet
5.12
dṛṣat pralakṣyate yasya garbhe nīlasya kovidaiḥ
aśmagarbhaṃ tadākhyātaṃ tadbharttā paribhūyate
5.13
gurutvaṃ snigdhakāntitvaṃ suraṅgaḥ pārśvasrañjanam
tṛṇagrāhitvamityetaṃ guṇāḥ pañca prakīrttitāḥ
5.14
nīlaratnasamābhāsā vaiṣṇavīpuṣpasannibhā
atasīpuṣpasaṃkāśā cāṣapakṣasamadyutiḥ
5.15
kṛṣṇādrikarṇikāpuṣpasamānadyutidhāriṇī
mayūrakaṇṭhasacchāyā śambhoḥ kaṇṭhanibhā tathā
5.16
viṣṇudehasamābhāsā bhṛṅgapakṣasamaprabhā
doṣaistyakto guṇairyuktaḥ indranīlo mahāmaṇiḥ
6.1
yasya dehe bhavettasya vittamāyurbalaṃ yaśaḥ
kṣīramadhye kṣipannīlaṃ kṣīra tannīlatāṃ vrajet
indranīlasya vijñeyaḥ ravinandanavallabhaḥ
indranīledhṛte sauriḥ prasannaḥ satataṃ bhavet
āyuśca mahatīṃ lakṣmīṃ ārogyaṃ ca prayacchati
atha marakatam
turuṣkaviṣaye'mbhodhessamīpe viṣadasthale
bhavenmarakataṃ ratnaṃ guṇo doṣo'sya kathyate
6.2
doṣāssapta bhavantyasya guṇāḥ pañcavidhāḥ smṛtāḥ
bhavedaṣṭavidhā chāyā maṇermarakatasya hi
6.3
asnigdhaṃ rūkṣamityuktaṃ vyādhistasmindhṛte bhavet
visphoṭaṃ syātsapiṭakaṃ tasminśastrahatirdhṛte
6.4
sapāṣāṇe bhavedvandhunāśo marakate dhṛte
vicchāyaṃ malinaṃ prāhuḥ bādhiryaṃ tena jāyate
6.5
śarkaraṃ śarkarāyuktaṃ putraśokapradaṃ dhruvam
jaraṭhaṃ kāntihīnaṃ syād daṃṣṭrivahnibhayaṃ bhavet
6.6
kalmāṣaṃ varṇaśavalaṃ tato mṛtyubhayaṃ bhavet
iti doṣāssamākhyātāḥ varṇyante'taḥ paraṃ guṇāḥ
6.7
nirmalaṃ kathitaṃ svacchaṃ guru syādgurutāyutam
snigdhaṃ raukṣyavinirmuktamarajaskamareṇukam
6.8
surāgaṃ rāgabahuḷaṃ iti pañca guṇāḥ smṛtāḥ
etairyuktaṃ marakataṃ sarvapāpabhayāpaham
6.9
barhipiñchaprabhābhāsā cāṣapakṣasamāparā
ahikācanibhā cānyā tathā śaivalasannibhā
6.10
khadyotapṛṣṭhasaṅkāśā bālakīragarutsamā
navaśāddalasacchāyā śirīṣakusumopamā
6.11
evamaṣṭau samākhyātāḥ chāyā marakatāśrayāḥ
chāyābhiryuktametābhiḥ śreṣṭhaṃ marakataṃ smṛtam
6.12
śaivālavallarīcchāyaṃ surāgaṃ trāsavarjitam
anarghyaṃ tanmarakataṃ prāhussarvaviṣāpaham
7.1
iti marakatam
atha sphaṭikaḥ
himālayye siṃhale ca vindhyate tāpitaṭe tathā
sphaṭikaṃ jāyate ratnaṃ nānārūpa manoharam
7.2
himādrau candrasaṃkāśaṃ sthūlaṃ kāntiyutaṃ bhavet
sūryakāntaṃ ca tatraikaṃ candrakrāntaṃ tathā'param
7.3
sūryāṃśusparśamātreṇa vahniṃ dhamati tatkṣaṇāt
sūryakāntaṃ tadākhyātaṃ sphāṭikaṃ ratnavedibhiḥ
7.4
pūrṇendukarasaṃsparśādamṛtaṃ kṣarati kṣaṇāt
candrakrānta tadākhyātaṃ durlabhaṃ syātkalau yuge
7.5
aśokapallavacchāyāṃ dāḍimībījasaprabham
vindhyatāpītaṭoddeśe jāyate mandakāntikam
7.6
siṃhale jāyate kṛṣṇamākare nīlagandhike
padmarāgabhavasthāne vividhaṃ sphāṭikaṃ bhavet
8.1
iti sphaṭikaḥ
atha puṣparāgaḥ
īṣatpītaṃ pavitracchāyaṃ svacchaṃ kalpamanoharam
puṣparāgamirita khyātaṃ ratnaṃ ratnaparīkṣakaiḥ
8.1-2
iti puṣparāgaḥ
atha vaiḍūryam
sitābhradhūmasaṅkāśaṃ īṣatkṛṣṇasitaṃ tu yat
vaiḍūryaṃ nāma tatproktaṃ ratnavarṇaparīkṣakaiḥ
8.1-3
iti vaiḍūryam
atha gomedakam
madhubindusamaṃ vā pa gomūtraughasamaprabham
gomedakaṃ tadakhyātaṃ ratnaṃ somamahībhujā
8.1-4
atha pravāḷam
setau sāgaramadhye tu jāyate vallarīyutā
vidrumākhyā suraproktā durlabhā ratnarūpiṇī
8.2
pāṣāṇatvaṃ bhajatyeṣā prayatnātkvathitā satī
pravāḷaṃ nāma tadraktaṃ varṇāḍhyaṃ mandakāntikam
8.1-5
padmarāgasya nīlasya ye doṣāḥ parikīrtitāḥ
taireva dūṣitaṃ ratnaṃ santyājyaṃ sphāṭikaṃ nṛpaiḥ
8.2-2
gauravaṃ svacchatā kāntiḥ kāṭhinyaṃ ratnajā guṇāḥ
vihāya vajraṃ nānyeṣu lāghavaṃ śobhanaṃ bhavet
8.1-6
atha kṛtrimaratnajñānam
ratnānāṃ rūpasāmyaṃ hi dhūrtāḥ kurvanti yuktitaḥ
teṣāṃ parikṣāṃ vakṣyāmi ratnāratnavicāriṇīm
8.2-3
vajreṇa vedhayedvajraṃ kṛtrimaṃ cedvibhajyate
kṛtrimaṃ mauktikaṃ naśyet kṣālitaṃ lavaṇāmbhasā
8.3
māṇikyādīni ratnāni gharṣaṇātkvathanādapi
śodhayedratnavitprājñaḥ vijñānārthaṃ tu kṛtrime
8.0
tyajati kvathitaṃ rāgaṃ kṛtrimaṃ tadvidurbudhāḥ
mārdavaṃ dṛśyate ghṛṣṭe jñeyaṃ tat kṛtrimaṃ budhaiḥ
8.5
evaṃ vicārya ratnāni kośe sañcinuyānnṛpaḥ
āyurlakṣmīṃ jayaṃ kīrtiṃ prayacchanti nirantaram
8.6
māṇikyaṃ vajravaiḍūryaṃ gomedaṃ puṣparāgakam
nīlaṃ muktāpravāḷaṃ ca ratnaṃ marakataṃ nava
9.1
navaratnamudrikānirmāṇaprakāraḥ
madhye bhānossumāṇikyaṃ pūrve vajraṃ ca bhārgave
candre muktā'naladiśi kuje yāmye pravālakam
9.2
nairṛtye rāhogaumedaṃ nīlaṃ tu paścime śaneḥ
vāyavye guroḥ puṣparākhyaṃ ketorvaidūryamuttare
9.3
īśānye jño marakataṃ evaṃ syādgrasamudrikā
9.1-2
iti navaratnamudrikāprakāraḥ
kṛtrimaratnanirmāṇaprakāraḥ
dagdhaśaṅkhaṃ sasindūraṃ samāṃśaṃcūrṇayettataḥ
kṣīraiḥ sadyaḥ prasūtāyāḥ ilāyā mardayeddṛḍham
9.2-2
pūrayettaṃ tṛṇaprotaṃ nāḷe vaṃśādisaṃbhave
supakve cānnabhāṇḍe tu yavāgūsahite kṣipet
9.3-2
ācchādya paścānmandāgnau ghaṭe tailaṃ samutkṣipet
pravāḷa(ḷaṃ) nāḷikāgarbhe jāyate padmarāgavat
9.4
pācitā ni(tri)phalākvāthe dviyāmaṃ mandavahninā
snigdhāṃ su(mu)kuṭakopetāṃ kāntiṃ yāti pravāḷakam
9.5
indranīlaḥ
nīlacūrṇaṃ palaikaṃ tu pūrvakūpyāṃ tu yaddravam
taddravaṃ dvipalaṃ cūrṇaṃ kṣiptvā sarvaṃ viloḍayet
9.6
.... .... .... śītatvena pūrvavahninā pacet
indranīlāni tānyeva jāyante nātra saṃśayaḥ
9.7
marakatam
mañjiṣṭhaṃ tilakaṃ nīlīṃ sama(maṃ) cūrṇaṃ prakalpayet
kācakūpyāṃ sthitaṃ dravye(yaṃ) sarvameva tu loḍayet
9.8
varṣopalānyanenaiva siktvā paścācca (pacyācca) vahninā
sarve marakatāstena samīcīnā bhavanti hi
9.9
atha padmarāgaṃ
dagdhaśaṅkhaṃ sadardaṃ samacūrṇaṃ praka̍lpayet
kācakupyāṃ sthitaṃ dravyaṃ sarvameva tu loḍayet
9.10
varṣopalānyanenaiva siktvā paścācca (pacyācca) vahninā
padmarāgā bhavantyeva samīcīnā na saṃśayaḥ
10.1
iti śrīmannārāyaṇaviracite smṛtisārodvāre
navaratnaparīkṣādhyāyaḥ samāptimagamat
śrīsāṃbasadāśivārpaṇamastu
śrīḥ
śrīgaṇeśāya namaḥ
īśvaradīkṣitīye ratnaparīkṣā
siṃhaḷāsyākarodbhūtā mahānīlāstu te smṛtāḥ
kṣīramadhye kṣipennīlaṃ kṣīraṃ cennīlatāṃ vrajet
10.2
indranīlamiti khyātamiti cāgastyabhāṣitam
balalocasaṃbhūtaṃ harakaṇṭhaviṣodbhavam
10.3
dvividhantu mahānīlaṃ proktaṃ tacchāstravittamaiḥ
saṃjñā tvāṣṭrī raverbhāryā tattejassoḍhumakṣamā
10.4
ātmacchāyāṃ niyojyāgāttapase kānanaṃ varam
raviśca tatra tāṃ gatvā dṛṣṭvaivātīva mohitaḥ
10.5
aśvākārāṃ ca dhāvantīmaśvarūpasya dhāvataḥ
yatra yatrāpatadretastatra tatra vivasvataḥ
10.6
mahānīlā babhūvuśca sandhāryā devamānuṣaiḥ
viśvarūpavadhaprāptadoṣaśāntyai purandaraḥ
10.7
aśvamedhaṃ cakārātha tatsamāptau tadaṅgakam
cākṣuṣaṃ ca malaṃ yatra vimuktaṃ tatra deśake
10.8
indranīlā iti khyātā maṇayaḥ saṃbhavanti hi | iti
muktāpravāḷavaiḍūryavajranīlāni gāruḍam
10.9
padmarāgaṃ puṣparāgaṃ gomedakamattaḥ param
nava ratnāni pāṣāṇāḥ bhāsayanti sadā narān
10.12
karīndrajīmūtavarāhaśaṅkhamatsyāhiśuktyudbhavaveṇujāni
muktāphalāni prathitāni loke teṣāntu śuktyudbhavameva bhūri
balo nāmābhavacchrīmān dānavendro mahābalaḥ
10.17
tasyāsthi vajraṃ daśanāśca muktāstathā ca raktaṃ khalu padmarāgaḥ
romāṇi vaiḍūryamiti prasiddhaṃ pravālamāsītpiśitaṃ mahārgham
netraṃ mahānīlamabhūtpraśastaṃ pittaṃ ca gārutmataratnamāsīt
āsītkaphastasya ca puṣparāgaḥ medaśca gomedakatāmavāpa
jalajā sthalajā ceti muktājārdvidhā matā
vajrāghātaprakīrṇā yā dantapaṅktirbalasya tu
sā tu trayodaśasthāne viprakīrṇā'bhavattadā
varāhasya ca daṃṣṭrāyāṃ phaṇe ca pannagāśinām
karidante valākānāṃ kaṇṭhe strīṇāṃ tathaiva ca
śaṅkhaṃ matsye kare (ghane) caiva vaṃśapuṇḍrekṣuparvasu
śālistambhe ca śuktau ca bhuje karaṭavājinaḥ
nārībalākākaṇṭhābhyāṃ bhujātkaraṭavājinaḥ
tisro jātāśca muktāstu na santyevātidurlabhāḥ
10.18
sutāratvaṃ suvṛttatvaṃ nairmalyaṃ ghanatā tathā
snigdhatā'sphuṭitattvaṃ ca ṣaḍguṇāḥ parikīrtitāḥ
10.19
kākapāṇiḥ (daḥ) śuktaṃ (sravan) nīraḥ pārśvasphoṭastathā'nalaḥ
nīlavarṇotha dadra stu śyāmalo raktavindukaḥ
10.20
ete na dhāraṇe yogyā dharturhānipradāssadā
pravāḷaḥ kṛmibhakṣaścet varjanīyaḥ prayatnataḥ
10.21
vaiḍūryaṃ bindusaṃyuktaṃ na dhāryaṃ śubhalipsubhiḥ
vajraṃ parpaṭikāyuktaṃ binduyuktaṃ visarjayet
10.22
marakataṃ(ktaṃ) peṭakayutaṃ na dhāryaṃ śubhamicchatā
puṣparāgaḥ puṣṭivardhanaḥ
bhāradvājasmṛtau ca -
bindvāvartatuṣatrāsalekhākaḷaṃkakīlakāḥ
10.23
saptaite kathitā doṣāḥ ratnaśāstraviśāradaiḥ
jambūphalavadākārastatra cūcukasannibhaḥ
10.24
cūḍāmaṇivadākāraḥ bālavatsasya śṛṅgavat
ayaṃ caturvidho binduḥ strīsantativināśakṛt
10.25
śaṅkhamastakasaṃṅkāśaḥ saridveṇibhramopamaḥ
āvartī dviprakāro'yaṃ sadā vibhramakārakaḥ
10.26
godhūmacūrṇasadṛśaḥ vyāpyaḥ ratnaṃ samantataḥ
āste tattupasaṃjño'yaṃ sarvadāṅgakṛśapradaḥ
10.27
trāsākhyaḥ truṭitaprakhyaḥ śuktyantararujāsamaḥ
trāsassa dviprakāroya trāsasañjananassadā
10.28
raviraśmipramākārā sūtrapātavadākṛtiḥ
varṣapātavadākārā tridhā rekhā'tikaṣṭadā
10.29
kalaṅkaḥ kṛṣṇalohābhaḥ kṛṣṇābhrasadṛśākṛtiḥ
śikhipiñchasamākāraḥ tridhaiṃtadsunāśakṛt
kīlakaḥ kīlavattiṣṭhet sarvadā hṛdyārtikṛt
10.30
evaṃ ratneṣu doṣāṇāṃ lakṣaṇaṃ samudāhṛtam
gomedakaḥ puṣparāgaḥ vaiḍūryaḥ śīturuṅmaṇiḥ
ete ca sphaṭikaprakhyāḥ phale sphaṭikajātayaḥ
10.39
iti
padmarāgo ravimaṇiḥ śṛṅgāro hāranāyakaḥ
salohito jātaśṛṅgaḥ kuruvindo'tilohitaḥ
10.32
saugandhiko marālasyād nīlagandhī tu dhū(mra)laḥ
pakvadāḍimabījābhaṃ māṇikyaṃ śikharaṃ matam
tattu pallavarāgaḥ syāt pallavena samaprabham
10.33
iti
gārutmataṃ marakatamaśmagarbhe harinmaṇiḥ
gāḍhamullasitaṃ caiva peśalaṃ pittakaṃ tathā
mugdhaṃ ca pṛthukaṃ ceti ṣaḍvidho'yaṃ harinmaṇiḥ
10.34
iti nighaṇṭuḥ
utpalaparimaḷe tu dvāviṃśatiratnānyuktāni —
vajrendranīlamarakatakarkaitanapadmarāgarudhirākṣāḥ
vaiḍūryavipulavimalakarājamaṇisphāṭikaśaśikāntāḥ
10.35
saugandhikagomedakaśaṅkhamahānīlapuṣpa Keeprāgākhyāḥ
brahmamaṇijyotīrasasīvyakamuktaḥpravāḷāni
10.39-2
snigdhā viśuddhāssamarāgiṇaśca
āpītavarṇā guravaḥ sthirāśca
trāsatraṇavyāḷavivarjitā ye
karketanāste paramaṃ pavitram
patreṇa kāñcanamayena ca veṣṭayitvā
nyastaṃ yadā hutavahe bhavati prakāśam
śītīkṛtaṃ yadi bhavet na ca rūkṣavarṇaṃ
karketanaṃ bhavati tat pṛthivīsamūlyam
ākāśatalasaṃlakṣyaḥ upalaḥ sphaṭikaḥ smṛtaḥ
mṛṇālaśaṅkhadhavaḷaḥ kiñcidrūpāntarānvitaḥ
madhye ca pāṇḍaramatīva viśuddhavarṇaṃ
yaccindranīlarucipūrasamānadeham
aiśvaryabhṛtyajanakaṃ rudhirākṣamevaṃ
pakvaṃ ca tatkila bhavet sumanojñavarṇam
10.40
iti
ādityasya tu padmarāgamamalaṃ muktāphalaṃ śītagoḥ
māheyasya ca vidrumaṃ marakataṃ saumyasya gārutmatam
devejyasya ca puṣparāgamasurāmātyasya vajraṃ śaneḥ
nīlaṃ nirmalamanyayostu gadite gomedavaidūryake
10.41
rase rasāyane dāne dhāraṇe devatārcane
sulakṣmāṇi sujātīni ratnānyuktāni siddhaye
10.42
māṇikyaṃ padmarāgākhyaṃ dvitīyaṃ nīlagandhi ca
kuśeśayadalacchāyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ marut (guru) sphuṭam
vṛttāyataṃ samaṃ gātraṃ (tre) māṇikyaṃ śreṣṭhamucyate
10.43
nīlagaṅgāmbusaṃbhūtaṃ nīlagarbhāruṇacchavi
pūrvamāṇikyavat śreṣṭhaṃ māṇikyaṃ nīlagandhi tat
10.44
randhrakārkaśyamālinyaraukṣyavaiśadya(sya) saṃyutam
cipiṭaṃ laghuvaktraṃ ca māṇikyaṃ duṣṭamaṣṭadhā
10.45
hlādi śvetaṃ laghu snigdhaṃ raśmimat nirmalaṃ mahat
khyātaṃ toyaprabhaṃ vṛttaṃ mauktikaṃ navadhā śubham
10.46
rukṣāṅgaṃ nirmalaṃ (samalaṃ) śyāmaṃ tāmrābhaṃ lavaṇopamam
ardhaśuddhaṃ ca vikraṭaṃ granthilaṃ śauktikaṃ tyajet
First 200 of 298 passages. Read on