Yashastilaka 1

Yaśastilaka 1

Language: Sanskrit

1.53 — 12 parts
1.69 — 7 parts
1.71 — 3 parts
1.151 — 2 parts

1.1

śrīsomadevasūriviracitaṃ
yaśastilakacampūkāvyam
śrīśrutasāgarasūrikṛtayā candrikākhyayā vyākhyayā sametam
prathama āśvāsaḥ
śriyaṃ kuvalayānandaprasāditamahodayaḥ
devaścandraprabhaḥ puṣyājjaganmānasavāsinīm

1.2

śriyaṃ diśyātsa vaḥ śrīmānyasya saṃdarśanādapi
bhavettailokyalakṣmīṇāṃ jantuḥ kāntu niketanam

1.3

śriyaṃ deyātsa vaḥ kāmaṃ yasyonmīlati kevale
trailokyamutsavodāraṃ puramekamivābhavat

1.4

yasyāṅghrinakhanakṣatravijṛmbhāya nabhasyate
namajjagatrayīpālakuntalābhogaḍambaraḥ

1.5

bālāruṇāyate yasya pādadvitayamaṇḍalam
prahvatriviṣṭapādhīśakirīṭodayakoṭiṣu

1.6

nakhojjṛmbhakarābhogakesaraṃ yatkramadvayam
namrāmaravadhūnetradīrghikāsambujāyate

1.7

yatpadasmṛtisaṃbhārādbhuvanatrayanāyakāḥ
vāṅmanodaivasiddhīnāṃ siddhādeśādiveśate

1.8

tasmai satkīrtipūtāya viśvadṛśvaikamūrtaye
namaḥ śamasamudrāya jinendrāya puna puna

1.9

bhūrbhuva svastraya yatra velācalakulāyate
apārāya namastasmai jinabodhapayodhaye

1.10

mateḥ sūterbīja sṛjati manamaścakṣuraparaṃ
yadāśrityātmāyaṃ bhavati nikhilajñeyaviṣaya
vivartairatyantairbharitabhuvanābhogavibhavaiḥ
sphurattatva jyotistadiha jayatādakṣaramayam

1.11

sarvajñakalpaiḥ kavibhiḥ purātanairīkṣitaṃ vastu kimasti saṃprati
aidaṃyugīnastu kuśāgradhīrapi pravakti yattatsadṛśaṃ sa vismayaḥ

1.12

kṛtīḥ pareṣāmavalokamānastaduktivaktāpi kavirna hīna
kṛtekṣaṇo rājapathena samyakprayāniva pratyuta vismayāya

1.13

kṛtvā kṛtīḥ pūrvakṛtā. purastātpratyādaraṃ tāḥ punarīkṣamāṇa.
tathaiva jalpedatha yo'nyathā vā sa kāvyacoro'stu sa pātakī ca

1.14

asahāyamanādarśaṃ ratnaṃ ratnākarādiva
mattaḥ kāvyamidaṃ jātaṃ satāṃ hṛdayamaṇḍanam

1.15

uktayaḥ kavitākāntāḥ sūktayo'vasarocitāḥ
yuktayaḥ sarvaśālāntāstasya yasyātra kautukam

1.16

kiṃcitkāvyaṃ śravaṇasubhagaṃ varṇanodīrṇavarṇaṃ
kiṃcidvācyocitaparicayaṃ hṛccamatkārakāri
atrāsūyetta iha sukṛtī kiṃ tu yuktaṃ taduktaṃ
yadvyutpattau sakalaviṣaye svasya cānyasya ca syāt

1.17

ājanmasamabhyastācchuṣkāttarkāttṛṇādiva mamāsyāḥ
matisurabherabhavadidaṃ sūktipayaḥ sukṛtināṃ puṇyaiḥ

1.18

vāca eva viśiṣṭānāmananyasamavṛttayaḥ
svasyātiśāyinaṃ hetumāhuḥ kāntā latā iva

1.19

vāgarthaḥ kavisāmarthyaṃ trayaṃ tatra dvayaṃ samam
sarveṣāmeva vaktṝṇāṃ tṛtīyaṃ bhinnaśaktikam

1.20

loko yuktiḥ kalāśchando'laṃkārāḥ samayāgamāḥ
sarvasādhāraṇāḥ sadbhistrīdharmārga iva smṛtāḥ

1.21

artho nābhimataṃ śabdaṃ na śabdo'rthe vigāhate
strīvṛndamiva mandasya dunoti kavitā manaḥ

1.22

durjanānāṃ vinodāya budhānāṃ matijanmane
madhyasthānāṃ na maunāya manye kāvyamidaṃ bhavet

1.23

sukavikathāmadhuryaprabandhasevātivṛddhajāḍyānām
picumandakandalīṣviva bhavatu rucirmadvidhoktiṣu budhānām

1.24

na gadyaṃ padyamiti vā satāṃ kurvīta gauravam
kiṃtu kiṃcitsasaṃvedyamanyatsukhamiva striyāḥ

1.25

ta eva kavayo loke yeṣāṃ vacanagocaraḥ
sapūrvo'pūrvatāmartho yātyapūrvaḥ sapūrvatām

1.26

tā eva sukavervācastiraścāmapi yāḥ śrutāḥ
bhavantyānandaniṣyandāmandaromāñcahetavaḥ

1.27

na caikāntena vakroktiḥ svabhāvokhyānameva vā
budhānāṃ prītaye kiṃ tu dvayaṃ kāntājaneṣviva

1.28

abudhe'pyuktiyuktijñe kavīnāmutsavo mahān
guṇāḥ kiṃ na suvarṇasya vyajyante nikaṣopale

1.29

avaktāpi svayaṃ lokaḥ kāmaṃ kāvyaparīkṣakaḥ
rasapākānabhijño'pi bhoktā vetti na kiṃ rasam

1.30

vṛthā vaktuḥ śramaḥ sarvo nirvicāre nareśvare
prājyamojyavidhiḥ kaḥ syāttṛṇasvādinī dehini

1.31

yaḥ pārthivatvasāmānyānmāṇikyāśmasamāgamaḥ
pārthivaḥ pārthivo nūnaṃ vṛthā tatra kaveḥ śramaḥ

1.32

aṅganāvadviro'gaṇyāḥ prāyeṇānyaparigrahāt
svayaṃ vicāraśūnyo hi prasiddhyā rajyate janaḥ

1.33

yaḥ svayaṃ kavate naiva yaścoktau mūḍhadhīśvaraḥ
maraṇādapi duḥkhāya kāvyakīrtistayoḥ puraḥ

1.34

anta sāraṃ bhavedratnaṃ bahi kāca ca sundaram
yathā tathā kave kāvyamaphaveñca vibhāvyatām

1.35

ni sārasya padārthasya prāyeṇāḍambaro mahān
na hi svarṇe dhvanistādṛkse yādṛkkamajāyate

1.36

kāvyakathāsu ta eva hi kartavyā sākṣiṇa samudrasamā
guṇagaṇamantarnidadhati doṣamalaṃ ye bahiśca kurvanti

1.37

ātmasthitervastu vicāraṇīya na jātu jātyantarasaśayena
durvarṇanirṇayavidhau budhānā suvarṇavarṇasya guṇānubandha

1.38

guṇeṣu ye doṣamanīṣayāndhā doṣānguṇīkartumatheśate vā
śrotuṃ kavīnāṃ vacanaṃ na te'rhāḥ sarasvatīdrohiṣu ko'dhikāraḥ

1.39

ayaṃ kavirnaiṣa kaviḥ kimatra hetuprayuktiḥ kṛtibhirvidheyā
śrotraṃ manaścātra yataḥ samarthaṃ vāgarthayo rūpanirūpaṇāya

1.40

kavitāyai namastasyai yadrasollāsitāśayāḥ
kurvanti kavayaḥ kīrtilatāṃ lokāntasaṃśrayām

1.41

nidrāṃ vidūrayasi śāṅkhasarasaṃ ruṇatsi
sarvendriyārthamasamarthavidhiṃ vidhatse
cetaśca vibhramayase kavite piśāci
lokastathāpi sukṛtī tvadanugraheṇa

1.42

kṛtamativistareṇa
asti khalvihaiva sakalāścaryaikapātre bharatakṣetre caturvargamārgaṇopakaraṇaprasūtaḥ samastapraśastamahīvalayālaṃkaraṇabhūtaḥ suralokamanorathāvidheyo yaudheyo
nāma dhāma saṃpado janapadaḥ
yatra mahānṛpataya iva gomaṇḍalavantaḥ, cakravartiśriya iva mahiṣīsamākulāḥ, bharataprayogā iva sagandharvāḥ, sugatāgamā ivāvikalpapradhānāḥ kāminīnitambā iva karabhoravaḥ, śrutaya ivājasaṃjanitavistārāḥ, śramaṇā iva
jātarūpadhāriṇaḥ, gṛhaspatinītaya ivādevamātṛkāḥ, bhāgavatā iva pratipannakṛṣṇabhūmayaḥ, sāṃkhyā iva samāśritaprakṛtayaḥ, haramaulya iva sulabhajalāḥ,
saṃkarṣaṇaraṇakelaya iva halabahulāḥ, brahmavādā iva prapañcitārāmāḥ, mahāyogina iva kṣetrajñapratiṣṭhāḥ, salilanidhaya iva vidrumacchannopaśalyāḥ, svargavasataya ivātithiprārthanamanorathāḥ, gaganamārgā iva nakṣatradvijarājinaḥ, kalatrakucakumbhā iva bhartṛkarasaṃbādhasahāḥ, sureśvarasenā iva svāmyanuraktāḥ,
saurājyadivasā iva niṣkaṇṭakamahībhāgāḥ, viyadāpagāpravāhā iva vigatopalasīmānaḥ, sakalajagannirmāṇapradeśā iva sarvajīvinaḥ, suhṛda iva ca
parasparapremābhijātyāḥ kukkuṭasaṃpātyāḥ santi grāmāḥ
api ca vikacakarṇotpalaspardhitaralekṣaṇāḥ kelitālakvaṇatkanakamayakaṅkaṇāḥ
sarasanakharājivicchuritabhujamaṇḍalāḥ kāñcikollāsavaśadarśitorusthalāḥ svairasaṃjalpanasmerabimbādharāḥ karṇakaṇḍūmiṣoddhūlitakakṣāttarāḥ pṛthunitambavaśaskhalallaṭahagativikramāḥ sahajaśṛṅgārarasabharitamukhavibhramāḥ pīnakucakumbhadarpannuṭatkañcukāḥ śālivapreṣu yāntyaḥ kṣaṇaṃ gopikāḥ pānthasārtheṣu nayanotsavaṃ kurvate yatra tāpaṃ punaściramupācinvate
sa yaudheya iti khyāto deśaḥ kṣetre'sti bhārate
devaśrīspardhayā svargaḥ sraṣṭrā sṛṣṭa ivāparaḥ

1.43

vapatrakṣetrasaṃjātasasyasaṃpattibandhurāḥ
cintāmaṇisamārambhāḥ santi yatra vasuṃdharāḥ

1.44

lavane yatra noptasya lūnasya na vigāhane
vigāḍhasya ca dhānyasya nālaṃ saṃgraheṇe prajāḥ

1.45

dānena vittāni dhanena yauvanaṃ yaśobhirāyūṃṣi gṛhāṇi cārthibhiḥ
bhajanti sāṃkaryamimāni dehināṃ na yatra varṇāśramadharmavṛṣṭayaḥ

1.46

tatra tadvilāsinīvilāsalālasamānasānāmamarakumārāṇāmanālambe nabhasyavataraṇamārgacihnocitarucibhiḥ, upahasitaśiśiragiriharācalaśikharaiḥ, aṭanitaṭani viṣṭavikaṭasaṭotkaṭakariṭiripusamīpasaṃcāracakitacandramṛgavilocanara rucivikacakuvalayopahāribhiḥ, aruṇarathaturagacaraṇakṣuṇṇakṣaṇamātravibhramaiḥ,
ambaracaracamūvimānagativakrimavidhāyibhiḥ, anavarataviharadvihāyaśvaracakrasaṃkrāntakāminīkapolaśramasvedāpanodamandasyandapatākāñcalapallavaiḥ, racitāparādhaviruddhāṅganācaraṇānatanilimpakavanīpakanikāyakṛtakaitavālokanakutūhalitalajjitasitasiddhayuvatibhiḥ, atisavidhasaṃcaratsurasundarīkaracāpalaviluptaketukāṇḍacitraiḥ, anekadhvajastambhastambhikottambhitamaṇimukuramukhāvalokanakelikaladivaukaḥskhalitarayavimānavāhanasaṃbādhānuvandhibhiḥ, amamlaratnacayanicitakāñcanakalaśavisaradaviralakiraṇajālajanitāntarikṣalakṣmīnikāsavicitrasicayollocaiḥ, amṛtakarātapasparśadravaccandrakāntamayapraṇālocchalajjalajālakāsārasicyamānaviyadvihāriṇīvirahavaiśvānarakarmamarmaraśarīrayaṣṭibhiḥ aṃhimaghāmaghṛṇisaṃdhukṣitadinakṛtkāntakiṃpiriparyantasphuratkṛśānu kaṇavikāsyamānāmamunimadhyāhnadīpaiḥ,
amalakāmalāsāravilasatkalahaṃsa śreṇidviguṇadukūlāṃśukavaijayantīsaṃtatibhiḥ, uparitanatalacalatpracalākika bālakamayapalāyamānajayavijayapurapavanāśanaiḥ, upāntastūpanipatatpārāpatapataṅgapaṅktipunaruktadhūpadhūmāḍambaraiḥ, atinikaṭaviṭaṅkopaviṣṭaśukaśāvasaṃdihyamānaharitāruṇamaṇibhiḥ,
itastatovidūrataracaracāṣacchadamūrcchadatucchacchāyācchādyamānamecakaracanaiḥ,
anilalayapreṅkholanakalakvaṇatkiṅkiṇījālavācālapālidhvajadhvānārabdhavidyādharavadhūhelitavidhibhiḥ, anavadhisudhāpradhāvaddāmasaṃdigdhasvardhunīpravāhaiḥ, praphullastabakairivāntarikṣavṛkṣasya, śvetadvīpasṛṣṭibhiriva rodaḥkoṭarasya, śikhaṇḍamaṇḍanapuṇḍarīkānīkairiva nabhodevatāyāḥ, puṇyapuñjopārjanakṣetrairiva tribhuvanabhavyajanasya, ḍiṇḍīrapiṇḍamaṇḍalairiba vihāyaḥpārāvārasya, aṭṭahāsavilāsairiva vyomavyomakeśasya, sphaṭikotkīrṇakrīḍākutkīlairiva jyotirlokasya,
airāvatakulakalabhairivānaṅga(nta)vanasya, samantādutsarpatānekamāṇikyarucitaraṃṅgaprasareṇa parikalpayadbhiriva vineyajanānāṃ tridaśaveśmaniveśārohaṇāya sopānaparamparām, aśeṣasya jagataḥ paralokāvalokanaucitabhāvasaṃbhārasārasya
saṃsārasāgarottaraṇapotapātrairiva, vicitrakoṭibhiḥ kūṭairghaṭanāśrayāṃ śriyamudvahadbhiborder-style: solid; border-width: 1px;eścaityālayairaparaiścābhraṃlihairuruttuṅgatoraṇamaṇimarīcipiñjaritāmarabhavanairmahābhāgabhavanairupaśobhitaṃ rājapuraṃ nāma nagaram
ādāya sarvasāraṃ vidhinā darśayitumasya lokasya
amarapurīlakṣmīmiva manye sṛṣṭaṃ prayatnena

1.47

yatra yamo'pyasamarthaḥ prabhavetkuta eva tatra ripulokaḥ
dhūlisparśabhayādiva manye prākāranirmāṇam

1.48

parikhāvalayālaṃkṛtamābhāti samantataḥ puraṃ ramyam
āyasanigaḍanibaddhaṃ suraharaṇabhayādiva janena

1.49

saudhamūrdhasu yatroccaiḥ kumbhāḥ kāñcanakalpitāḥ
bhānti siddhavadhūdattāḥ śeṣāḥ siddhārthakā iva

1.50

brahmā vilāsinīryatra vinirmāya na yauvane
manovibhramabhītyeva vyadhāllocanagocarāḥ

1.51

yatra smarasamayadhvaṃsiyuvalokavilokanāt
babhāra sarvadā lakṣmīṃ purāṇapuruṣo hṛdi

1.52

yatkāntakāminīsaṅgabhayādiva nagātmajā
viveśa haradehārdhaṃ tadrakṣaṇaparāyaṇā

1.53.1

yatra cānavarataprasādhitālakacāmaropacāraiḥ, alikāṅgaṇaraṅgaśṛṅgāritabhrūlatākoṭibhiḥ, upasarpitavilāsa vikāsā virala viloka vilocana līlakamalaiḥ, saṃkalpitakapolalāvaṇyamadhusamāgamaiḥ, visphāritāmṛtakānta bimbādhararasaiḥ, saṃjanitasmarasārālāpakarṇapūraiḥ, udārahāra nirjharocitakuca krīḍācalavihārasaṃpādibhiḥ, stanamukulamṛṇālalīlāvalivāhinī vihita jalakelivibhramaiḥ, pradarśitamanohaṃsāvāsanābhīvalabhigarbhaiḥ, prakaṭitacetovāsanivāsaśāsanamasī likhitalipispardhamānaromarājibhiḥ, vistāritasamastasukhasāmrājyacihnajaghanasiṃhāsanaiḥ, saṃcāritorukadalīkāṇḍakānanaiḥ, caraṇanakhasaṃpāditaratirahasyaratnadīpaviracanaiḥ paurāṅganājanairvinodyamāna iva manasijamahārājanandano nijārādhanasaraseṣvapyutsavadivaseṣu na parapuraṃdhrīṇāmarhaṇāsu paricayaṃ cakāra tatra [cāsti] samastamahīmahilāśikhaṇḍamaṇḍanakare pure sukṛtino harivaṃśajanmanaḥ pracaṇḍadordaṇḍamaṇḍalīmaṇḍanamaṇḍalāgrakhaṇḍitārātimrakāṇḍasya caṇḍamahāsenasya nṛpateḥ sūnuḥ parākramāpahasitanṛganalanahuṣabharatabhagīrathabhagadatto māra(ri)datto nāma rājā

1.53.2

ḥ sa bālakāla eva labdhalakṣmīsamāgamaḥ, kulavṛddhānāṃ ca pratipannapitṛvanatapovanalokatvādasaṃjātavidyāvṛddhagurukulopāsanaḥ, samānaśīlavyasanacaritrairnarmasacivaputraiḥ parivṛtaḥ, samāvirbhavatā ca tārtīyīkena vayasā niraṅkuśatāṃ nīyamānaḥ, kadācitsvayaṃ parigṛhītavīraparikaravidhiḥ, ubhayakaṭakaṃdarānyoānyābhimukhanilīnamadaśauryaśrīveṇidaṇḍānukāriṇā dānadraveṇa śyāmalitakapolabhittibhiḥ, madamadirāmodasvādonmadamadhukarārāvapunaruktaḍiṇḍimāḍambaraiḥ, krodhānalajvālākarālalocanācaritasakaladikpālasādhvasaiḥ, anūrusārathirathonmāthamithodastahastaniṣṭhuraniṣṭhyūtavamadhupāthaḥpravāhaplāvitasurasadanaiḥ, karāvalepabhayarasyadāśākaraṭighaṭai, pradhāvajavakampitadharaṇidevate, caraṇanyāsanamadbhūgolaka[bhāra]dalitaśeṣaphaṇāvalayai , pratyakvapura pakṣabhramiprārambhavijṛmbhitapramañjanajanitakulaśailaśikharavighaṭanai, kaṭakaṇḍūyanavinodabhagnamahāmahīruhanivahai, samastasattvasaṃmardātucchocchalacchoṇitacchaṭāvicchinnopahārasaṃtarpitamadapuruṣai,

1.53.3

mana su dhṛtasaṃhārasamayairiva, dṛṣṭisu kṛtakālāgnirudrairiva, daśaneṣu viniveśitaviśasanakarmabhiriva, karepu nihitavadhakriyopāyairiva, pādeṣu saṃpāditavajrasaṃpātairiva, vāladhiṣu ca niyuktayamadaṇḍairiva, nijamaṃdagandhānubandhavādhitāparadviradamadaprabhedaiḥ, syandanavedamapatiṣṭhamānaiḥ, naraśirodarśaṃ pradhāvadbhiḥ, turagālokaṃ puraḥ pratibhāsamānaiḥ, sapatnadvipamadagandhāghrāyāṃ prakṣubhyadbhiḥ, pratipakṣebhamaṇiravaśnāvaṃ saṃrambhamāṇaiḥ, kramelakaviṣayaṃ vinirundhadbhiḥ, chatragocaraṃ parilumpamānaiḥ, pralayakālānilacalitācalakulavibhīṣaṇaiḥ, pratikariśaṅkayeva girikalīlālulitamahāśilāśakalaniṣpiṣṭagaṇḍaśailai., karanikṣepaṇapātitasālavanaiḥ, dantakoṭisamutpāṭitapurakapāṭaiḥ, svakīyabalavijñāpayiṣayeva ravirathepāḍambara radeṣu śeṣa puṣkareṣu mandarācala śarīreṣu mahāpagā kośakaṭasrota su sūrye locaneṣu tārāgaṇaṃ bindupu candra nakheṣu pavana ca tara su dadhānai, viṭapibhaṅgavadavadhīritādhoraṇapraṇidhibhi, bisatantuvatruṭitavahnikai, vīraṇaprarohavatparyastavāharika nastambhaiḥ, mṛṇālajālavadvighaṭitārgalaiḥ, kumudakāṇḍavadunmūlitanikāyaiḥ, mukhapaṭābhogavadavagaṇitakareṇubhiḥ, paramāṇuvallocanagocarādapi dūratarasaṃcaraccāraiḥ, karṇatālapavanaparikṣiptadigantaghanasaṅghaiḥ, gaganāghrāṇotkūṇitakarasūtkārakampitabrahmalokaiḥ, pāṃśupramāthonmathitamārtaṇḍamaṇḍalaiḥ, paṅkopadehadurdinīkṛtanabhobhāgaiḥ, jalāvagāhapalāyitajaladaivataiḥ, kāmacāravihāravitrāsitavanadevīsaṃdohaiḥ,

1.53.4

ullaṅghitabalavegavīthīparimāṇaiḥ, śākyaśāsanapramāṇairiva sakalajagacchūnyatāmānetuṃ pravṛttisahajaiḥ sāmajaiḥ saha cikrīḍa kadācitkoṇakoṭakalakandukāmbaracāraṇāpariskhalitadigdevatāvimānamaṇḍalo duṣṭāśvaiḥ saha prītiṃ babandha kadācitnijabhujaparākramavyāyodhitārsa(ra)lajalavyālo mahāsarasīnāmarṇāṃsi vijagāhe kadāciddordaṇḍadalitadurdamaśārdūlaḥ kutkīlakuharāghrāyighūkātkāraghorāsvarāṇyānīṣu vijahāra kadācinniyuddhāyāsitaprabalavetālaḥ pūtanākaroṅkabharaḍamarukāravabhairavāḥ kṣapāsu pitṛvanāvanīḥ saṃcacāra kadācidasahāyasāhasaḥ sāścaryaśauryanirjitavinatadurvāravīrāvatārabhūpālacūḍāmaṇimarīciprasarasarastāṇḍavitacaraṇakamalaḥ śatrukalatranetrāpāṅgasaṅgollolalājāñjalipātānāmātmānaṃ pātratāṃ nināya kadācittauryatrikātiśayaviśeṣavijitagandharvalokaḥ khalatikalatālayareṅgeṣu vanadevatānāṃ samājaṃ nartayāmāsa kadācidāndhrīṇāmalakavallarīvijṛmbhaṇajaladharaḥ, colīṣu bhrūlatānartanamalayānilaḥ, keralīnāṃ nayanadīrghikākelikalahaṃsaḥ, siṃhalīpu mukhakamalamakarandapānamadhukaraḥ, karṇāṭīnāṃ kucakalaśavilāsapallavaḥ, saurāṣṭrīpu valivāhinīvinodakuñjaraḥ, kambojināṃ nābhivalabhigarbhasaṃbhogabhujaṅgaḥ, pallavīpu nitambasthalīkhelanakuraṅgaḥ, kaliṅgīnāṃ calanakisalayotsavapuṣpākaraḥ [sa] smaraṃ viḍambayāmāsa

1.53.5

kadācidunnidrāravindamakarandavimbakololajalakelikāpikeṣu, mākandamañjarījālkāvalok‍nollāsitavilāsisamānaseṣu, malayācalavanīvanaprasūnasaurabhodgamarududdhūyamānamakaradhvajadhvajadukūleṣu, kāminīmukhamadironmāditabakulakānaneṣu, vilāsinīvilokitāmṛtasaṃtarpyamāṇakurabakataruṣu, ramaṇīmaṇimañjīraśiñjitamukharacaraṇāsphālanasanāthāśokaśākhiṣu, parimalamilanmilindasaṃdohadūpitaṣaṭpadātithipādapeṣu, kadambakusumadhūlidhūsaradharāpṛṣṭheṣu, kandarakalāpasaṃcaradraticaturavikiranakhamukhāvalikhyamānavallīśarīreṣu, kāntārakuharaviharatkokilakulakolāhalotthāpitānaṅgavyālaya kulitakāmukeṣu, proṣitayoṣidvirahāśuśukṣaṇisaṃdhukṣiṣu, manasijājakavaṃṭaṃkāradravadadhvanyahṛdayeṣu, divāpyabhisārikājanānāmandhatamasaprasādhiṣu, dhīrāṇāmapi praṇayinīpraṇatihetuṣu, mānināmapi priyatamāprasādanadainyaninādeṣu śūrāṇāmapi vallabhācāṭukārakāraṇeṣu, yamināmapi ratirasātaṅkāyaneṣu, puṣpacāpaśaraprasārasāreṣu, madhumāsavāsareṣu kāmādhamadharmacāritāmāprapede nābhiḥ, bhujapañjaraparājitakāntāratānābhiḥ, adharādharīkṛtabālapravālābhiḥ, kapolatalollasatsvedajalamañjarījārakusumitāvataṃsapallavābhiḥ, cikurakāntikalupitasaptacchadacchāyābhiḥ, alaṅkārīkṛtavanaspativibhūtibhiryuvatibhiḥ saha pramadavaneṣu reme

1.53.6

kadācinmarakatamaṇivinirmitamūlāsu, kaṅkellukopalasaṃpāditabhittibhaṅgikāsu, kāñcanoparacitasopānaparamparāsu, muktāphalapulinapeśalaparyantāsu, karimakaramukhamucyamānavāribharitābhogāsu, karpūrapārīdanturataraṅgasaṃgamāsu, dugdhodadhivelāsviva candanadhavalāsu, vanasthalīṣviva sakamalāsu, śiśiraśailaśilāsviva mṛgamadāmodameduramadhyāsu, kaṇṭhīravakaṇṭhapīṭheṣviva sakesarāsu, virahiṇīśarīrayaṣṭiṣviva mṛṇālavalayinīṣu, mantravādoktiṣviva vividhayantraślāghinīṣu, vasantalatāsviva vicitrapallavaprasūnaphalasphā[rasphā]rārthikāsu gṛhadīrghikāsu kareṇubhi karīva kāminībhi parivṛto jalakrīḍāsukhamanavabhūt antarlīnasattva śarvarīvātūla iva rajastamobahulo'pi, caṇḍānila iva vyasaneṣu baddhaprītirapi, vanagaja iva kāmacārapravartano'pi, dhanugraha ivāvagaṇitamantriloko'pi, raviriva kuvalayānavekṣaṇo'pi, vasanta iva vijātyānandano'pi, drumārṭena iva vidūritakamalotsavo'pi, pāripuplava ivānātmanīnavṛttirapi, kamalīva doṣāgamarucirapi, kāṃdiśīka ivānavasthitakriyo'pi, pratipaccandra iva durdarśo'pi, cakravāka iva vāravanitāpriyo'pi, rathacaraṇanābhideśa ivākṣāsakto'pi, śūrpakārātikvi madhulabdhavijṛmbhaṇo'pi, jalavyāla ivācchodanābhirato'pi, vigatavipadrākṣasīsamāgamaṃ svasya daivadhāyattāvatārāmiva kalyāṇaparamparāmācacakṣe evaṃ tasya dharoddhārakulaśikhariṇa kariṇa iva svacchandācāraparāgakaluṣitāṃ nijavaśaṃlakṣmīmupayacchamānasya, kṣaṇamindriyāṇāmānandajananīmasuravṛttiṃ

1.53.7

vīrakalāvatārāmivātmani saṅkalpayata, paratreha ca pariṇāmadāruṇaṃ mṛgayādivyasanameṣa khalu kṣatraputrāṇāṃ kuladharma iti manyamānasya, maruṣu pathikasyeva manovibhramahetuṣu kayāsatitṛpyataḥ, paripāruguṇakāriṇīṃ kriyāmakalpasyeva paroparodhādupayuñjānasya,satpuruṣagoṣṭhīṃviṣādapyaniṣṭatarāṃ parigaṇayataḥ,cetovijṛmbhaṇakaramanucaraṃ caturapyāptataramavekṣamāṇasya, vitathastutimukhareṣu cintāmaṇeriva phalataḥ, saphalajanasādhāraṇe'pi svadehe trikamatadīkṣitasyeva devabhūyenābhiniviśamānasya, nijājīvanaparairapāyeṣu nīyamānasyāpyaraṇyavāraṇasyevācetataḥ, khalālāpānilagalitahitopadeśāvataṃsasya, candanataroriva durjanāhivyūhitatvādūrasatkalyāṇavahalokasya katicitsaṃvatsarā vyaticakramuḥ sa punarekadā nṛpatirātmarājadhānyāmeva caṇḍamāridevatāyāḥ purataḥ sakalasattvopasaṃhārāt svayaṃ ca sakalalakṣaṇopapannamanuṣyamithunavadhādvidyādharlokavijayinaḥ karavālasya siddhirbhavatīti vīrabhairavanāmakātkulācāryakādupaśrutya khecarīlokalocanāvalokanakutūhalitacetāstathaiva pratipannatadārādhanavidhiḥ, akālamahānavamīmahamisamāhūtasamastasāmantāmātyajānapadaḥ, pralayakālakṣubhitasaptārṇavaravaghorānakasvānāvirbhāvitabhuvanāntarasaṃcaraddevatāmadaḥ,

1.53.8

sasaṃrambhamambaratalādilāyāḥ pātālamūlāddigantarālebhyaśca vibhāvaryā tamaḥsaṃtatibhirivāvirbhavantībhiḥ, gativegavigalajjaṭājālākṣipyamāṇamahāgrahāhrakṣobharuṣitagaganagāmilokābhiḥ, parasparasaṃghaṭṭasphuṭatkhaṭvāṅgakoṭighaṭitaghaṇṭāṭaṃkṛtākarṇanāvatīrṇanaṭanāradajanitavailakṣyābhiḥ, kapardanirdayasaṃmardanirmodālagardagalaguhāsphuratphūtkārasphāritalalāṭalocanānalajvālāglapitāditisuta niketanapatākābhogābhiḥ, śikhaṇḍamaṇḍanoḍḍamaranaraśiraḥśreṇiparyantabhrāntapravṛddhagṛdhruniruddhabhrabhradīdhitiprabandhābhiḥ, śravaṇabhūṣaṇabhujaṅgajihvolihyamānakapolatalalikhitaraktapatrābhi, itaretaraskhalanamatsarāvirbhūtodbhaṭabhrukuṭibhīṣaṇamukhamuktasphītaphetkārabhayapalāyamānahimakarahariṇaparitrāṇotcālitanakṣatranikarābhi,

1.53.9

viyadvihārāśrayabhramaprasāritāsarāla rasanāpasāritasurāpagāpaya sparśaprakopitasaptarṣibhi, atibāḍhaprarūḍhadaṃṣṭrāṅkarāgramlaghanasaghātanirjitavarāhavepaviṣṇusamuddhṛtadharāśobhābhiḥ, sanādaroda kroḍakrīḍatta mākrāntimukharaghargharakaghoraghopabhīpitānimiṣaparipadbhi, divāpi kīkasotkaṭakoṭīrakīrṇakeśāvakāśatayā tārakitamiva vyomanirmāpayantībhiḥ, sakalasya jagataḥkṣayakṣapābhirivātidāruṇadīrghadehābhirmahāyoginībhirāpūryamāṇaparisaram, [api ca] kvacitpranṛtyaduttaralatālavetālakulaviḍambyamānaḍākinītāṇḍavāḍambaram, kvacidbhrūbhaṅgābhīlabhūtanirbhartsitakapikṣapācarabharabhajyamānābhyarṇabhūruham, kvacitkaroḍḍamaraḍamarukaravalayakhelatkapālinītriśūlavalgananirbhinnadravaduttaṃsacandrāmṛtapānaparacakorakāminīkarburīkriyamāṇakakubhābhogam, kvacidunmathapramāthasārthakadarthyamānapithurārpipiṃtajarūthamanyarakapālaśakalam, kvacitsaṃdhukṣitakṣudakṣuṇṇākāṅṅkṣadhvāṅkṣarākṣasakṣipyamāṇayakṣarakṣitakṣetranikṣiptavanadevatāpotam, [kvacitkharakhurakṣodarāvadāryamāṇapurāṇāsthiprastham,] kvacitkauśikapalāśatuṇḍakhaṇḍyamānāvānājinavaijayantīkam, kvacicchārdūladānavavadanavidūyamānaciracchinnacchagalagalajālajaṭilatoraṇamālam, kvacitkāsarāsurakhurapracāracūrṇyamānakaraṅkaprākāram, kvacitkarirūpakoṇapakarālakaravikīryamāṇajīrṇacarmavinirmitavitānam, kvacitpurudaśoniśā

1.53.10

kharanakharaśikholikhyamānāśyānaśoṇitadattamittipañcāṅgulam, kvacidakharvagarvoddhūrṇagomāyunaigame(kape)yajuṣyamāṇapānapātrāsavaniprivate(ka)rparam; kvacitsādhakalokanijaśirodahyamānaguggulurasam, kvacinnaravyālaprabodhitasvīyaśirovalipradīpam, kvacinmahāsāhasikātmarudhiradhārāpānaprasādyamānarudram, kvacinmahāpratikavīrakrayavikrīyamāṇasvavapurchūnavahlūram, kvacittīkṣṇapuruṣāpakṛṣṭasvakīyāntrayantradolanatoṣyamāṇamātṛmaṇḍalam, kvacitparuṣamanīṣamanuṣyātmīyatarasāhutihūyamānasaptajihvam, yamasyāpi kṛtaśaṅkātaṅkam, mahākālasyāpi vihitasādhvasodrekam, samastasattvasaṃhārāyatanaṃ devatāyatanamupagamyopaviśya ca tatpādapīṭhopakaṇṭhe kīnāśanagaramārgānukāriṇā karārpitena taravāriṇā prakampitasurāsuralokastanmithunāya daṇḍapāśikabhaṭānādideśa atrāntare bhagavānamaracūḍāmaṇimayūkhaśekharitacaraṇanakhaśikhollekhaparidhiḥ, sudattāparanāmanidhiḥ, anādhān, āścaryaparyāyācā(ca)ryacāturyodbhūtabhāvanāprabhāvaprakampitāyātavigatavanadevatottaṃsaprasūnamakarandasyandadurdinīkṛtakramaḥ, sakalasiddhāntasamarthatīrthaprārthanapadārthasārthasamarthanātiśayaviśeṣasākṣādbhavatsara svatīkarakrīḍākamalakalpitasaparyaḥ, caturudadhirodhaḥsavidhavanavinipaṇṇakiṃnarīvadanavirocanavikāsyamānayaśaḥkuśeśayāvataṃsitajaladevatāsamājaḥ, samastasamayānavadyavidyāvidagdhabudhaprakāṇḍapuṇḍarīkamaṇḍalīmārtaṇḍaḥ, kṛtsnadigantaviśrāntaviśrutaśiṣyaśreṇisamīrapathaprathamānakīrtikalahaṃsīnivāsīkṛtanikhilabhuvanābhogaḥ,śuddhābhisaṃdhisa

1.53.11

viṣayaviṣadharaḥ, prasaṃkhyānapavipāvakapluṣṭānutthānamanmathamadadaridritarudrasmaravijayaḥ, arajastamobahulo'pyātataguṇadharmadharaḥ, akiṃcano'pi ratnatrayanivāsaḥ, avibhūṣaṇo'pi suvarṇālaṃkāraḥ, avipamalocano'pi saṃpannomāsamāgamaḥ, akṛṣṇo'pi sudarśanavirājitaḥ, asaṅgaspṛho'pi jātarūpapriyaḥ, aśuddhanayanītirapi mahābhāgacaritaḥ, akaṭhinavṛttirapi kṣamāsvabhāvaḥ, avyālahṛdayo'pi niyamitakaraṇagrāmaḥ, udayācalastapastapanasya, kaumudīcandraḥ karuṇāmṛtaniścyotasya, mānasapradeśaḥ sarasvatīvāralāyāḥ, prabhavaparvataḥ praśamamandākinīpravāhasya, utpattikṣetraṃ saujanyabījasya, udāharaṇaṃ gambhīratāyāḥ, nidarśanamaudāryasya, prasūtisthānaṃ mahinnaḥ, pratyādeśo'bhidhyāyāḥ, nidhirdhairyasya, ākarāvaniśca sarvaguṇamaṇīnām yasya ca sakalasattvasaṃcaraṇasaṃkocini, śiśirakaṇamañjarī jālajayavijṛmbhamāṇānilakule, sakalajagaccaṇḍavyathāvepathusphāriṇi, virasarasadavaśadeśaka'daśanavīṇe, bilamūlakoṭarakuṭīsaṅkucitolagardaparipadi, himapṛṣatpalitāṅkuritakuṭahārikākuntalakalāpe, mṛgayūtharomanthasāmarthyakadardhini, prāleyalavamuktāphalitakaraṭiripuromabhāge, vrajapālavilāsinīkapolavidhuvaiśadyaśātini, halājīvajāyāpadapadmalāvaṇyalopini, vanecaravanitādharadalakāntikarśini, munikāminīkarakisalayakṛtataraṅgasaṅge, dvijakaṇṭhakuṇṭhatāvidhāyini, vipralabdhapurandhrīstanabhārajanitajānusaṃbādhe, kucakuharoparsapaṇaratapotakheditabālavatīcetasi, vidūritarambhorūbhūṣaṇābhilāṣe, sahasuptamithunaghanāliṅganādeśini, nirantaramullasantībhiḥ karatalaparāmarśasukhavilopanasūcībhiriva tanūruharājibhiḥ

1.53.12

kaṇṭakitāni kurvati śabarasahacarīvakṣojamaṇḍalāni, śithilayati durvidhakuṭumbeṣu jaratkanthāpaṭaccarāṇi, nartayati pathikeṣu pāṇipallavāni, viracayati dayitodavasitamanusarantīnāmabhisārikārāmarālapakṣmamalamaistuṣārāsāraśīkarairlulitaśauktikeśuktipuṭaspardhīni vilocanāni, satānayati tāmasonāmūruparyantapāṭalapaṭalakāriṣu bṛhaddhānuṣu spṛhayālutām, dhvānayati pavarṇalayamanoharāṇi garbharūpalapaneṣu paṭahavādyāni, mandayati caṇḍarociṣo'pi teja sphuritimānam api ca yatrātiśiśirabharāt kānte kokakuṭumbinī na kurute prāpte'pi cāṭukriyāṃ haṃsaścañcupuṭāntarālavigalajjamvālakastiṣṭhati kṛcchrātkuñjarahastavartitacayaḥ pāṃsuḥ punaḥ śīryate bhartṝṇāṃ śayanaṃ na muñcati paraṃ kope'pi yoṣijjanaḥ

1.54

siṃhaḥ saṃnihite'pi sīdati gaje śīryatkramaspandano
madhyāhne'pi na jātaśaṣpakavalaḥ prāyaḥ kuraṅgīpatiḥ
vatsaḥ kuṇṭhitakaṇṭhanālavalanaḥ pātuṃ na śaktaḥ stanaṃ
vaktraṃ naiti vibhātakarmakaraṇe pāṇirdvijānāmapi

1.55

patraiḥ stambatalaprarūḍhavirasaprāyairmṛgāṇāṃ ratiḥ
kṣoṇīdhūlanakelayo'pi vikiraistyaktāḥ prabhātāgame
koka śuṣkamṛṇālajālacaraṇanyāsai priyā vīkṣate
vakraprāntavidhūnite ca kamale hasa padaṃ nyasyati

1.56

hasī cañcupuṭāntarāpitavisacchedātkhara khidyate
bhūmisrastaka karā kareṇuravaśakṣīrastanī tāmyati
prātarḍimbhaviveṣṭituṇḍaklanānnīhārakālāgame
hastanyastaphaladravā ca śabarī bāṣpātura roditi

1.57

ahno'rdhe'pi taraṅgavāri kariṇo gṛhṇanti rodhaḥsthitā
jihvāgrādgalanālameti na payaḥ siṃhe satṛṣṇe'pi ca
eṇānāmadharāntarāllulitāstiṣṭhanti pāthaḥkaṇāḥ
pūrvotkhātaviśuṣkapalvalagataḥ potrī ca mustāśanaḥ

1.58

kiṃ ca
śūnyāḥ padaiḥ kararuhāṃ ramaṇīkapolāḥ
kāntādharā na daśanakṣatakāntibhājaḥ
svacchandakeliṣu ratā vanitā na yatra
kāle paraṃ janitakuṅkumapaṅkarāge

1.59

yatra ca
līlāvilāsa viralairnayanāsitābjaiḥ
sparśosukhādharadalairvadanāravindaiḥ
romāñcakaṇṭakitaṭaiḥ kucakuṅmalaiśca
strībhiḥ kṛtāḥ sukṛtinaḥ surate sakhedāḥ

1.60

tatrānavaratamantaḥpravardhamānadhyānadhairyadhanaṃjayāvadhūtahimasamayapratyūhavyūhasyātinivātasaudhamadhyasamadhyāsina iva sthaṇḍilaśāyino hemante vihitavirahijanadurlabhavibhātasamāgamāḥ sukhena vibhānti vibhāvaryaḥ
yasya ca dāvadāhadviguṇitapratāpātapaistapanopalaśailaśilāśikharocchaladaviralasphuliṅgasaṅgasaṃtāpitasthalajalajarājibhistarūmūlavilārdhavinirgatāśīviṣaviṣadharavadanodgīrṇagāḍhagaralānalajvālākarālaprakāśaprasarairvirahadahanadahyamānamahilāśvāsānilapunaruktoṣṇabandhairupārjitajagajjātajyotiḥsārairiva kārśānavakaṇagarbhanirbharairiva ca karaiściravisargasamayasaṃdhukṣitajaṭharajātavedasīva
sakalānapi rasāngrasitumavasite bhagavati gabhastimālinī, parāgaprasaradhūsaritasamastadigantarālābhirvātūlavṛttibhirjagato janitāṅgahāre parisarpati
samantānnaṭa iva sarvaṃkaṣe maruti, bhuvi divi diśi vidiśi ca vaiśvānarasṛṣṭaya iva dṛṣṭipathamavatarati viṣvadrīciloke, vinirmitamurmuropahārākhiva
duḥsparśapracārāsu sarvataḥ śarkarilākhilāsu virocanacūrṇīkīrṇeṇviva nakhaṃpacapāṃsūnmathitātithiṣu pathiṣu, vitapyamānamūṣāśuṣireṣviva tannivāsivilāsilokaparitāpakareṣu saudhavivareṣu, pralayakālapāvakapātabhītāsviva pātālamūlanilīyamānatanulatāsu lelihānavanitāsu, samācaritapañcāgnisādhanamānasānāmiva mahīdharatāpasānāṃ pravṛddhamūrdhanirvyāmadhūmaśyā maleṣu gaganataleṣu, drutadurvarṇarasarekhārucibhiriva marumarīcīcīcibhirvaidhyamānamanovyākuleṣu kamalakuleṣu, ghoraghṛṇighanagharmāṅgārasāramṛṣṭabhūgolasparśaprakupitenordhvacalitadṛśā dandaśūkeśvareṇāpāṅganiṣṭhyūtai. kopakṛśānubhiriva dhakṣyamānāsu
jaladevatānāmāvasathasarasīṣu, nijanivāsakānanadavodriktapittāsviva dusahavidāhadehasaddohāsu vanadevīṣu, vidūritavasantasamāgamāsviva virahiṇīkapolamarmaracchadāsa latāvanapaṅktiṣu, kṛtakṛṣṇavartma karmaskhiva patrapāṇḍuṣu pādapeṣu, svakīyakośakoṭaraprasūtānā kalahaṃsakuṭumbinīnā cintānvarakareṣu kṣayāmayamandeṣviva parimlāyatsu dairdhikeyakāntāreṣu, kareṇukarottambhitakamalinīdalātapatropacaryamāṇavāraṇeṣu vanasara su, dṛḍhadaṃṣṭrotpāṭitapuṣkinīdarakuharaviharadvarāhāsu kāsāravasuṃdharāsu, kaṭhorāṣṭīlapṛṣṭhakamaṭhanirloṭhaluṭhatpāṭhīnakṣobhakaluṣavāriṣu vireyeṣuṃ, mahānokahagahanāvagāhadohadeṣu nakhāyuṣeṣu, jarati saurabheyeṣu darpe, kharveti garvareṣu garve, galantīṣu puṣpaṃdhayeṣu dhṛtiṣu,
nāḍiṃdhameṣu nagaukasāṃ galanāleṣu, kathāśeṣāmu yoṣitāṃ kāmakeliṣu, jvaladārdradārudāruṇāsu dīrghāhanidāghanirgalajjalāsu janmināṃ śarīrayaṣṭiṣu, marusthaleṣviva devakhāteṣu, pradhāvadharaṇiśviva srotasvinīṣu, dhānvanadharārandhreṣviva pradhiṣu, culukoñchulampanociteṣviva jaladhiṣu, sahārasamayadivaseṣviva
praśāntajantusañcāreṣu vartmasu ca,
yeṣu ca—
'mārtaṇḍaścaṇḍatāpastapati marubhuvāmabhisāttvaṃ dadhānaḥ
kāmaṃ vyomāntarāṇi sthagayati kimapi dyoti dhāvatpurastāt
ūrdhvaṃ nirghāmavīcīcayamiva visṛjatyetadāśāntarālaṃ
magnāṅgānnimnagānāṃ payasi ca kariṇaḥ krāthayanvāti vātaḥ

1.61

madhyāhne'hnāya vāhāścaṭulatarakhurāstoyamārgaṃ tyajanti
sthānāyānetumīśāḥ payasi kṛtaratīnhastino naiva miṇṭhāḥ
śoṣottuṇḍaḥ śikhaṇḍī vimṛśati śiśirānkandaradroṇideśānsvecchaṃ kaccheṣu cemāḥ kamaladalatalaṃ vāralāḥ saṃśrayanti

1.62

āsīnapracalāyitaiḥ karipatiḥ kṣoṇīdharandhradrumaskandhālambitakandharaḥ kimapi ca dhyāyanmuhustiṣṭhati
nidrāmudritalocano harirapi grīṣmeṣu mādhyaṃdinīmadridroṇidarādarārpitavapurvelāmatikrāmati

1.63

kiṃ ca
gaṇḍasthalīṣu salilaṃ na jalāśayānāmambhaḥsrutiḥ kucanageṣu na vāhinīnām
nābhīdareṣu vanitāsu jalaṃ na vārdhau
nīvīlatollasati śuṣyati yatra lokaḥ

1.64

sudurlabhampaso'pyeṣa sarasādharapallavaḥ
tatkaroti ca taddveṣṭi citraṃ gharmasamāgamaḥ

1.65

iti māgadhabudhapratibodhitamadhyāhnasaṃkhyaiḥ sukṛtāvandhyairvilāsinibhirvilāsinīnāṃ cikuralocanāvalokanāmṛtahariṇamanoharāḥ kucacūcukaprabhāśaṣpaśyāmalitaparyantavṛttayaḥ samadhyāsyante bhūruhavanabhūmayaḥ, teṣu tapatapanaketuṣu vikartanakaramūlavilagnaśikhaśikhariśiraḥśritasya pralambitabhujalatāyugalasya kharamayūkhakhedisveditamukhamaṇḍalasya manogocarāticāritapaścārthāśritakhacaralokasya paripūrṇasamādhicandrodayavijṛmbhitena paramānandarasasudhāpayodhinā
punaranantaramantaraparyāptāvakāśeneva ghanagharmajalacchalena bahirudvahatā pariplāvitāpanaghanasya yantradhārāgṛhamṛpāgatasyeva yānti madhyāhnasamayāḥ
yena ca payodharonnatijanitajagatpralayanīlanicoleṣu, niculasanāthatṛpatticāpasaṃpādiṣu, saṃpāditakharadaṇḍakhaṇḍāḍambarasaṇḍaneṣu, khaṇḍitavilāsinomanorathaparipanthiṣu, paripanthipariṣadutsāhadruheṣu, druhiṇavāhanasthitiprabhedinu, prabhinnagajagarjanorjitaparjanyāvicchinnasvanadu saheṣu, du sahavirahaśikhisaṃdhukṣaṇavidhāyiṣu, vihitanikāmakarakāsāraśārdūlabalavitrāsaneṣu, viśaṃsanāvasarasaratsamīrasūtkāracaṇḍeṣu, caṇḍakarakarālimavilopiṣu, viluptahimadhāmadīdhitiprasareṣu, prasaratpūrapayaḥpādapanirmūliṣu, nirmūlitajaṭataṭarahānokahaskhalitakūlaṃkaṣavāhinīpravāheṣu, pravāhapataddhārāvārigiriśikharaśīrṇatāprasādhiṣu, prasādhitāndhakāraśyāmalākhiladiganteṣu, digantaradharadarodgīrṇajalaplāvitadantipoteṣu, potasaṃbhāvanākuruṅgījīvitāśāvināśapiśunataḍiddaṇḍesaṃghaṭṭeṣu, saṃghaṭṭamukharavārivāhavapurmaṇḍanākhaṇḍalakodaṇḍavilokinādhvanyatvarāsajjiṣu, sajjatājakāvakāmakarkaśadaśeśu, divamavanimāśāḥ pātālāni
ca jalasājjanayatsu,
yatra ca—
meghottīrṇapatatkaṭhorakarakāsāratrasatsindhure
pūraplāvitakūlapādapakulakṣubhyatsaritpāthasi
ambhaścaṇḍasamīraṇāśrayaśivāphetkāratāmyanmṛge
kāle sūcimukhāmabhedyatimiraprāyaḥkṣapāsaṅgini

1.66

bhūyaḥpayaḥplavanipātitaśailaśṛṅge
parjanyagarjitavitarjitasiṃhapote
saudāmanīdyutikarālitasarvadikke
kaṃ deśamāśrayatu ḍimbhavatī kuraṅgī

1.67

kiṃ ca—
strīṇāṃ kucoṣmapaṭalairajaḍāvatāraḥ
saṃdhukṣitaḥ punarayaṃ nayanānalena
yatrādharāmṛtaghṛtāhuticaṇḍitārciḥ
saṃkalpajanmaviṭapī paramutprakāśaḥ

1.68

api ca—
dhārāṃśarāsārabhareṇa meghaḥ kodaṇḍacaṇḍaḥ saha manmathena
vālābalā seti ca sindhuruddhaścintākulastiṣṭhati yatra pānthaḥ

1.69.1

tatra vārivāhavāsareṣu tarumūlanivāsinā nirantarayogopayoganimagnamanaskāreṇa vihitavanadevatārakṣādhikāreṇeva nīyante nikhilasya jagatastamaskāṇḍakhaṇḍitanijaśarīradarśanavṛttayo'bhisārikājanamano'patyapoṣaṇagarvaryaḥ śarvaryaḥ yasya ca bhagavatastatkṣaṇakṣaratkṣīraḍiṇḍīrapiṇḍapāṇḍurairaparyāptavyāptibhiryaśobhiḥ saṃbhṛtamidamaśeṣaṃ bhuvanamasulamamasmadīyaṃ sitaṃ sargadarśanaṃ bhaviṣyatīti kṛtāśaṅka iva prajāpatiḥ puraiva pradīpakalikā nikarapeśalāni śeṣaphaṇālu prabhāvanti ratnāni, nirantarajvalajvālājālaprakāśapiṣṭātakanikīrṇakakupsīmantinīsīmantaparyantāni kṣīrodadhimadhyepu vaḍavānalamaṇḍalāni, madhumattavilāsinīvilocanāḍambaraviḍambīni herambaguruśirasi jaṭāvalkalāni, kapardinitambinīstanāḍambaritamṛgamadapatrabhaṅgasubhagāni gominīpatiśyālavapuṣi kuraṅgākṛtilāñchanamahāṃsi, satatasurara̍maṇīkaravikīryamāṇasindūraparāgapiñjarāṇi sunāsīrakarikumudapuṇḍarīkeṣu śira piṇḍakumbhasthalāni, prakāmapītapīḍitamuktasahacarakarapallavapavanavinivāpyamānavidyādharībimbādharākṛtīni śiśiraśikharabhṛti dhātuśṛṅgāṇi, kuberapurakāminīkucacūcukapaṭalaśyāmalāni lalitāpatiśailamekhalāsu tamālataruvanāni, nijanāthāvasathapathaprasthānapariṇataraticaraṇaśiñjānamañjīramaṇitamanoharāṇi haṃsaparipatsu śabditāni, kalindakanyākallolajalaśyāmāyamānormīṇi mandākinīsrotasi payāṃsi, dviradaradaphalakamadhīlikhitalipisapardhīni sarasvatīniṭilataṭeṣu kuntalajālāni, rajanirasaraktatantusaṃtānāpahāsīni sitasarasijakośeṣu kesarāṇi, kambukulamānye ca pāñcajanye kṛṣṇakaraparigrahaniravadhīni vyadhādahāni

1.69.2

yasya ca sujanmanaḥ praguṇataruṇimonmeṣamanohāriṇī yathādeśaniveśitapariṇayapravaṇaguṇaprotamaṇivibhūṣaṇā nisargātprāgalbhyavatī svayaṃvaravaraṇārthayasya ca sujanmanaḥ praguṇataruṇimonmeṣamanohāriṇī yathādeśaniveśitapariṇayapravaṇaguṇaprotamaṇivibhūṣaṇā nisargātprāgalbhyavatī svayaṃvaravaraṇārthamādityeva kīrtipatiṃvarā bhuvanantamādiṣṭeva kīrtipatiṃvarā bhuvanāntarāṇi viharantī 'jaraṭha jarāja nitajavaskhalana kamalāsana, na khalu samarthastvaṃ me nikhilanaganagarasāgaravihārakutūhalinyāḥ sahacarakarmāṇi kartum' iti pitāmaham, 'ahalyāpatiparigrahaskhalitajātayuvatimudrācarānekavīkṣaṇa kṣatakaraṇa paulomīramaṇa, nārhasi praṇayakalahakupitāyāḥ karajarājipāṭanapradānadaṇḍenānunayanāni vidhātum' iti vṛddhāvasyandinam, 'uḍḍamarapāṇḍurogavaśa hutāśa, nāvakāśaḥ svaruciviracitakāntasvīkārāyā pariṇayanasaja' iti jātavedasam, 'anaparādhajanagrasanalālasamānasa vātāpiripudigantavāsa, na sthānamanaṅgarasanirbharamaritahṛdayāyā kelikalahānām' iti daśalocanam, 'ulvaṇaśalyaśirāśeṣaśarīraparikara niśācara, na padamindīvaramṛṇālakomalabhujalatāyā sarabhasāliṅganānām' iti kaikaseyam, 'udīrṇodakodaragadagalitasuratavyavasāya sāgarālaya, na kṣamaściraparicitakāmasūtrāyāḥ kākilādikaraṇodāharaṇānām'

1.69.3

iti pracetasam, atividitacāpalakulaprasūta vāta, na dayitaḥ sthiranāyakasamāgamāthinyāḥ prītivilasitānām' iti namaskantam, anavaratamadhupānaparicyutamatiprakāśa vitteśa, na gocaraścaturoktisudhārasāsvādavisphuritaśravaṇāñjalipuṭāyāḥ sahālāpagoṣṭhīnām, iti nalakūvarapitaram, 'anucitacitopakaṇṭhapīṭha śitikaṇṭha, na bhājanamamalinacaritrāyāḥ pṛthujaghanasiṃhāsanārohaṇānām' iti kṛttivāsasam, 'aniṣṭakuṣṭhadravahutacaraṇanakha caṇḍamayūkha, na prabhuḥ prasabhapuṇyaprabhāvalabhyasaṃbhogāyāḥ karasaṃvāhanasukhānām' iti haritavāhavāhanam, 'akṣayakṣayāmayaśaśaṅkitajīvita budhatāta, na śaraṇamagaṇitasukhasaubhāgyabhāpitajanmanāyāḥ prabandhanidhuvananidhīnām' iti niśādarśam, 'avatānakālāyasatalikākṛtikaltimastakaśa hṛṣīkeśa, na samīpamadayakacagrahamahilavigrahāyāḥ kuṭilakuntalāvilavilocanacumbanānām' iti mukundam, 'aviralagaralollasallapanajāla bhujaṅgamalokapāla, na saṃgamāgamanamanalpakalpasaṃkalpitaprāṇitāyāstuṇḍīrādharāmṛtānām' iti kumbhīnasaprabhuṃ cānabhinandantī, mahūmarīcīvīcinicayavañcyamānā mṛgāṅganeva, padapratyavasitasya vasumatīpatermatiriva, nikhilamalavilayonmīlitāntarālokalocanasya munermanīṣeva, ca na kvacidyāpi baghnāti sthitim

1.69.4

yasya ca sukṛtinastapastapanakarakāśmīrakesarāruṇitastutimukharasurayoṣidalakavalayādā viditādudayācaladarīsadohādacaladarīsadohavadamṛtā pagāpravāhāpahasitayaśa phenapaṭalapāṇḍuropalāntarāladeśādā setubandhamekhalākulakuharānmekhalākulakuharanilīnakinnarīgaṇagīyamānadyādamaniyamanāmaśucipañcamādigītavācāṭakandarādā mandaradharādharanitambāddharādharanitambāḍambarasphuṭapathaprasthānamantharitagatikīrtimandākinītaraṅganturadaravadanācca tuhinaśailacūlikācakravālāttuhinaśailacūlikācakravālavilāsīni gāyanti guṇavijṛmbhitāni janapadagopyaḥ sa bhagavānpuṇyapānīyavarṣī ko'pyapūrvaḥ parjanya iva vinatavineyajanasasyaprasarāḥ purasthānīyadroṇamukhakārvaṭikasaṃgrahanigamagrāmaviśvaṃbharāḥ samabhinandayanviharamāṇaḥ, praṇatasakaladikpālamaulimaṇḍalībhavaccaraṇanakharalotkaraḥ, kaiściccaraṇakaraṇanayanirūpaṇaguṇahāravihitahṛdayabhūṣaṇaiḥ kaiścitsamastaśrutadharoddharaṇadhṛtādipuruṣadhiṣaṇaiḥ kaiścitpurāṇapuruṣacaritavicāracāturīyaśucivacanasumanovinirmitāvataṃsabhūṣitabhavyaśrotraiḥ kaiścidātmetaratarkakarkaśodarkavitarkārkavikāsyamānabhuvanāśayaśatapatrai kaiścinnavyānavyakāvyopadeśakacchasvacchandocchannāgacchadatucchacche kacchātracchannavyākhyānamaṇḍapānīkai kaiścidaindrajainendracāndrāpisa(śa)lapāṇinīyādyanekavyākaraṇopadiśyamānaśabdārthasambandhavaidagdhīsaritkṣālitaśiṣyaśemuṣīpadavinyāsāvanīkairaparaiśca tattadvidyānavadyamatimandākinīpravāhāvagāhagauritāntevāsimānasabhāsa prasarai sitasicayairiva

1.69.5

parimoṣitakaṣāyakāluṣyaiścitrārpitadvīpairiva madarahitai kokanadakānanairiva pratipannamitrabhāvai viśvabhareśvarairiva praṇītavigrahadaṇḍairamarāṅgai riva parityaktadoṣai kāminījanairiva prakaṭitaparalokāgamakāmairnītiśāstrairiva prakāśitaśamayogatīrthodyogairanaṅgabhogairiva nirupalepairghanasamayadivasairiva viddūritarajobhirakhiladvīpadīpairiva tamopahacaritairmahāvāhinīpravāhairiva vītaspṛhāpravṛttibhiḥ srakkusumairiva nisargaguṇapraṇayibhiḥ kumāraśramaṇamanobhirivāsaṃjātamadanaphalasaṅgairnikhilabhuvanabhadrāntarāyanemibhirmūlottaraguṇodāharaṇabhūmibhirdharmāmṛtavarṣajanitajagadānandaiḥ sabrahmacāritālatākandaiścitraśikhaṇḍimaṇḍalīstūyamānapuṇyācaraṇairanvācayīkṛtakusṛtisargāvata raṇairbhūribhiḥ pārāsaribhirapareṇa cānūcānena śramaṇasaṃghenopāsyamānapādamūlaḥ, tatraiva divase tadeva puramanusisīrṣuḥ, ghanaghorānakasvanākarṇanādupayuktamanaḥpraṇidhānaḥ, satīṣvapi nagare mahatīṣu vasatiṣu paurāṇāmatīva prāṇivadhe saṃrabdhā buddhirityavadhinā bodhenāvabuddhyāvadhīritapurapraveśaḥ, pūrvasyāṃ ca diśi niveśitacakṣuḥprakāśaḥ; surasurabhilapanalatāgrabhāgamiva samaśikharadeśābhogam, mṛtasiktodayamiva snigdhadalavalayam, indranīlakutkīlamiva locanollāsilīlam, anyonyavibhavasaṃbhāvanodbhaṭāśayagiva

1.69.6

parasparavyatikaritakiśalayam, akhilaviṣṭapotpattisthānamiva garbhitaprasūtapravardhamānamahīruhārbhakāvasthānam, anaṅgamanimaṇḍalīvihitasahasavāsādyanurodhamiva nirdalitanikhilābādham, itaretaraśrīmatsaritamiva sakalartuśobhāsarambhocitam, ambaracaravasanavāsakṛtakutūhalamiva gaganatalocchalatphullaparimalam, asamaśarotpādadivasamiva prasavaparāgapiṣṭātaktitadigdevatāsīmantasantānam, aśiśirakarapraṇāmapraṇayinīnāgamaviṭapāntaritavapuṣāmanimiṣayoṣitāmalikataṭakuñcalitahastānakhaśuktibhiriva pallavapuṭāntarālavinirgatābhiḥ prasūnamañjarībhirupacitoparitanavistāram | āsannatarāmarāpagābhiṣekasaṅgamādgaladbhiḥ kalmaṣalavairiva madhukarakulairutkaluṣitabahiḥprakāram, ujjṛmbhajapāpuṣpasaṃpāditabalimīśānamaulimiva pariṇatanāgaraṅgasaṃgataśikham, abhinayāgamaprastāramiva tālabahulavyavahāram, ghanāyatanamiva mandārāyatanam, jīmūtavāhanacaritāvatāramiva nāgarastrīvibhavasundaram, madanāyudhasadanamiva sanahyamānabāṇāsanam, makaradhvajārādhanaprasādhitagātrairmayūra barhanipatrairiva pūgatambhiḥ śyāmalitadikpālanilayam; api ca kvacidakṣolajālanirjitakharjūraphalapacelimatāruṇitadivijavimānacandragāram, kvacillavalīdaloḍḍumaraḍambaracumbitajambīrāmarālam, kvacidaśvatthotthānakadarśitakapitthaskandham, kvacittameruvirājitarājādanāsīna surasundarīgaṇagīyamānamanasija vijayaprabandham, kvacitsnecarāyataraṇapatatsaṃtānakumpalasaṃvalitapārijātalatāntam, kvacitparamatapañcaraṇopārjitaiḥ sukṛtairiva mahāphalapradāyibhiḥ panasapādapairupaghṛtaparyantam,

1.69.7

kvacidvanalakṣmīstanamivatmīyakāntijanitanīlaharidvadanamudyānamapaśyat kiṃ cayadvṛntagalitaiḥ puṣpaidupahāramupāharat tārollāsinabhaḥśobhāṃ bibhartyāvālabhūmiṣu

1.70

yatprāntapallavollāsiprasūnacchannasaṃcayam
dadhātīndumaṇidyotipadmarāgācalaśriyam

1.71.1

yatra ca madhukarakuṭumbinīnikurambāḍambaracumbyamānamakarandakadambastambavilambitanijanitambinībimbādharapānaparavaśavilāsini, suratasukhonmukhamukharaparikhelatsakhīsakhānekakhagapreṅkhannakhamukhāvalikhyamānaphalitaśikharaiḥ samīpaśākhibhiḥ skhalitaprasaṃkhyānamakhasamukhī narvaikhānasamānase, kitavasahacaropacitakaravādyalayalāsyamānamadhumattasīmantinīsamālokanakutūhalamiladdanadevatābharābhugnakakubhaviṭapini, vaṭaviṭapaviṭaṅkasaṃ kaṭakoṭarropaviṣṭavācāṭaśukapetakapaṭhyamānena viṭavikaṭaratāṭopacāṭupāṭavena vighaṭamānamunimanaḥkapāṭapuṭasaṃdhibandhe, vikirakulakalahavaśaviśīryamāṇakuravakatarumukuramuktāphalitavitardikābalikarmaṇi, capalakapisaṃpātaluptamānabharābhirnirbharavibhramārambhasasramābhirbhāminībhi parirabhyamāṇanibhṛtasarasāparādhavallabhe, bhujamūlapulakavitaraṇaratakāntakaitavāntarāyitayuvatipuṣpāvacitini, saraladrumastambhasabhūtalatāśokatarativinirmitāsu pīnastanalikhitapadmalāñchitoraḥsthalaramaṇarasarabhasocchaladuttālacalanāsu līlāndolāsu vilasantīnā vilāsinīnā mukharamaṇimekhalājālavācālimabahalapañcamālaptipallavitavirahavīrudhi, jambūkuñjakuñjaguñjatpārāpatapataṅgasaṃdīpitamadanamadadaridritasundarīsambhogahutavahe, kadalīdalātapatrottambhanabhārabharitabhartṛbhujābhogasambhāvanavikaṭakucakumbhamaṃḍalānāmitastato viharantīnāṃ rambhorūṇāmanavaratajhaṇajhaṇāyamānamaṇimañjīraśiñjitākulitajalakelidīrghikākalahaṃsasaṃsadi,

1.71.2

ramaṇarataniratavanitāratirasorasekavicaladvikacavicakilaprālambāmodasurabhitasubhagabhujaṅganābhīvalabhigarbhe, tamāladalaniryāsarasapūritakarakiśalayapuṭena yamitanakhalekhanīdhāriṇā khacaranicayena racyamānasahacarīkapolaphalakatalatilakavicitrapatrabhaṅgini, khalaratābhiyuktakuṭahārikātālutalottaralatararutollāvitaniñca(cu)lamūlabilanilīnollūkabālakālokanākulakākolakulakolāhalakāhale, bahalakokilapralāpagalitalajjasya nisargāduttālatarasuratasaṃrambhiṇaḥ paṇyāṅganājanasya kalagalollasallohalolapitānulapanaparasārikāśāvasakulakulāyakaralopakaṇṭhajaraṭhitābhinavāṅgaṇāraticetasi, mākandamañjarīmakarandabindusyandadurdinena mucukundamukulaparimalollāsinā pracalāki kulakalāpasīmantocitena vātacātakenācamyamānasūrataśramakhinnakhecarīpayodharamukhalulitaghanagharmajalamañjarījāle, nidhuvanavidhividhurapurandhrikādharadaladayitadīyamānānanacaṣakacāritadardīrakabījasīdhuni, puṇḍrekṣukāṇḍamaṇḍapasaṃpātinībhiḥ piṅgaparipaddhiṃścaṇḍataramuḍḍamaritaḍiṇḍimāravākāṇḍatāṇḍavitaśikhaṇḍimaṇḍale, mṛdvīkāphalagalanacadulakāminīkaravalayamaṇimarīcimecakitakiṃkirātarājini, nālikeraphalasalilavilupyamānamithunamanmathakalahāvasānapayaḥpānātucchavāñche, kandukavinodavyājavistāritavibhrameṇa taruṇajanasanidhānavivṛddhaśṛṅgāramatsareṇa amivibhramoddhrāntabhāsatparimalamilanmilindasundarīsadohamaṇḍitāpāṅgapātena vibbokinīsamājena yāvakāruṇacaraṇapāṭa litabakulālavālabhūmini, rajanirasapiñjaritakucakalaśamaṇḍalābhirmahīrūha nivahamahilābhiriva paripākapeśalapha

1.71.3

lavinatamadhyābhirbījapūravallarībhiraparābhiśca vṛkṣauṣadhivanaspatilatābhiratiramaṇīye, narakhacarāmarāṇā mithaḥ sabhogalakṣmīmiva darśayati nikhilabhuvanavanānā śriyamivādvaya jātajanmani, rodhraparāgavaidhyanīrandhritaketakīrajaḥpaṭalanirmalitakapoladarpaṇena vividhakusumadalavinirmitalalāmakarmaṇā kuṭajakuḍmalolbaṇamallikānugatakuntalakalāpena tāpicchagulucchavicchuritaśatapatrīsraksannaddhacikurabhaṅginā marubakodbhedavidarbhitadamanakāṇḍaśikhaṇḍitakeśapāśena priyālamañjarīkaṇakalitakarṇikārakesaravirājitasīmantasatatinā campakacitavikacakaca (kāñca) nāraviracitāvataṃsena mādhavīprasūnagarbhagumphitapunnāgamālāvilāsinā raktotpalanālāntarālasṛṇālavalayākulaśakoṭena(1) saugandhikānubaddhakamalakeyūraparyāyiṇā sinduvārasarasundarakadalīpravālamekhalena śirīṣavaśabāṇakṛtajaṅghālaṃkāracāruṇā madhukrānuviddhabandhūkadhṛtanūpūrabhūpaṇena anyāsu ca tāsu tāsu kāmadevakilakiñcitocitāsu krīḍāsu baddhānandena sundarījanena saha ramante kāminaḥ tadevamanekalokotpāditapratyayāyāḥ puradevyāḥ siddhāyikāyāḥ sarvasattvābhayapradāvāsarasaṃ sarasaumanasaṃ nāmodyānamavalokya, brahmastamba nitambinīratikathāprārambhacandrodayāḥ kāmaṃ kāmarasāvatāraviṣayavyāpārapuṣpākaṃrāḥ prāyaḥ prāptasamādhiśuddhamanaso'pyete pradeśāḥ kṣaṇātsvāntadhvāntakṛto bhavanti tadiha sthātuṃ na yuktaṃ yateḥ

1.72

iti ca vitarksa, manāgantaḥ stimitamānasaḥ prasaradane kacitarkarasaḥ sakalajagadāghātaghaṭanāghasara smara khalu śmaśānavāsinamapyānayatyātmano nideśabhūmim, kiṃ punarna gocarapatitam, mano hi kevalamapi svabhāvato viṣayāṭavīmavagāhate, kiṃ punarna labdhānaṅgaśṛṅgārapradeśam, kathāpi khalu kāminīnā
ceto vibhramayati, kiṃ punarna nayanapathamupagatastāsā saṃbhogasaṃbhava keliprabandha ,
karaṇāni tu niyamaniyantritānyapi svacchanda vijṛmbhante, kiṃ punarna prāptasvaviṣayavṛttīni, bodhādhipatirākāśe'pi saṃkalparājyamāracayati, kiṃ punarna
paryavasitabahi prakṛti, vayo'pi na yamasyeva manasijavyāpārasya kiṃcisparihartavyamasti pratyutāvāneṣvindhaneṣu vahniriva nitantaṃ jvalati vṛddheṣu
makaradhvajaḥ, tacca mano mahāmunīnāmapi durlabhaṃ yatra kuliśe ghuṇakīṭa iva
prabhāvituṃ na śaknoti viṣayavargaḥ, śrūyate hi kilā lakṣyajanmano dakṣasutānāṃ jalakelivilokanāttapaḥpratyavāyaḥ, pitāmahasya tilottamāsaṃgītakāt,
kaivartīsaṃgamātpārāśarasya, rathanemeśca naṭīnartanadarśanāt
api cakṣīṇastapobhiḥ kṣapitaḥ pravāsairvidhyāpitaḥ sādhu samādhitoyaiḥ
tathāpi citraṃ jvalati smarāgniḥ kāntājanāpāṅgavilokanena

1.73

tāvattapo vapuṣi cetasi tattvacintā
kāmaṃ hṛṣīkaviṣayaḥ paramaḥ śamaśca
yāvanna paśyati mukhaṃ mṛgalocanānāṃ
śṛṅgāravṛttibhirudāhṛtakāmasūtram

1.74

śrotraṃ śruto harati vīkṣaṇamīkṣyamāṇaścittaṃ smṛtaḥ kṛtasamāgatiraṅgakāni
prāṇānpunaḥ praṇayavānviyuto ratiṃ ca
loke tathāpi vanitājana eva yatnaḥ

1.75

tapo mṛgāyate puṃsāṃ samaṃ dhīdhairyalajjitaiḥ
strīṇāṃ bhrūcāpaviśrāntanetrāpāṅgaśarāhateḥ

1.76

tathā sakṛccalitaṃ ca ceta prāsāda iva punaḥ duṣkaramuddhartum, dūrataramunnatāni giriśikharāṇīva śakyante śarīriṇā hṛdayāni sukhenaivādhastātpātayitumārohayitu na punarduḥkhenāpi,
asti ca 'śreyāṃsi bahuvighnāni' iti viduṣā pravāda, śrutābhyāsaśca
bisatanturdantinamiva pratyavasyantamātmānamala naṃ bhavati nivārayitum,
tanucchada ivādhīradhīṣu na jāyate calataścittasya trāṇāya dehadāhakarāgama
saṃyamaḥ, bahirutyāvasthitaḥ pāradarasa iva dvandvaparigataḥ pumānkṣaṇamapi nāste
prasaṃkhyānakriyāsu, vṛndamapīdaṃ vanādānītaṃ kariyūthamivādyāpi na saṃbhavati
prāyeṇa kṣāntiniṣṭhitam, sarvadoṣaduṣṭaṃ vyālaśuṇḍālamivāmīṣāmaparipakvaśikṣopadeśamindriyagrāmamatiyatnenāpi saṃrakṣituṃ na tarati puradhārīlokaḥ
kiṃ catāvadguravo gaṇyāstāvatsvādhyāyadhīrataṃ cetaḥ
yāvanna manasi vanitādṛṣṭiviṣaṃ viśati puruṣāṇām

1.77

tāvatpravacanaviṣayastāvatparalokacintanopāyaḥ
yāvattaruṇīvibhramahṛtahṛdayo na prajāyeta

1.78

guruvacanasya hi vṛttistatra na yatrāsti saṃgamaḥ strībhiḥ
abalālāpajalaplavabadhiritakarṇe kuto'vasaraḥ

1.79

saṃsargeṇa guṇā api bhavanti doṣāstadadbhutaṃ naiva
sthitamathare ramaṇīnāmamṛtaṃ cetāṃsi kaluṣayati

1.80

laṭahairyuvatikaṭākṣairgāḍhamagurutāṃ janaḥ svayaṃ nītaḥ
citramidaṃ nanu yattāṃ paśyati gurubandhumitreṣu

1.81

tasmātdvayameva tapa siddhau budhā kāraṇamūcire
yadanālokana strīṇā yacca saṃmlāpanaṃ tano

1.82

iti ca vicintya, 'tadalamana bahupratyūhavyūhāsādyayā niṣadyayā' iti ca
niścitya, parikramya ca stokamantaram, saptajihvājihmajvālājālāhutīkṛtākāśalāvaṇya śmaśānāraṇya vyalokayat
(svagatam |) ahaha, paśyata sakalānāmapyamaṅgalānāmasamasamīhābhavana
pitṛvanam
yata -
kālavyālaradāṅkurodbhaṭabharai śalyotkarai pūrita
kālagrāhavigīrṇaphenavikale kīrṇa śiromaṇḍalai
kālavyādhavinodapāśavivaśaiḥ keśaiścita sarvataḥ
kālotpātasakṛtprasūcchadacayaiśchannaṃ ca bhasmoccayaiḥ

1.83

itaśca yatraardhadagdhaśavaleśalālasairbhaṇḍanodbhaṭaraṭadgalāntaraiḥ
kālakelikarakautukodyatairviśvakadrubhirupadrutāntaram

1.84

yatra caśyenakula ghūkakula droṇakula dhvāṅkṣakulabhaṇḍanāṅkītam
śavapiśitaprāśavaśāddivi bhuvi ca samākulaṃ purataḥ

1.85

itaścagṛdhrāghrātasamāsakīkasarasasrāvotpathāḥ pādapāḥ
pretopāntapatatpatatriparuṣaprāyāḥ pradeśā diśaḥ
ete ca prabalānilāśrayavaśācchīryacchikhāḥ sarvata
sarpanti jaratkapotarucayo dhūmāścitācakrajāḥ

1.86

itaśca yatrakālāgnirudraniṭilekṣaṇadurnirīkṣāḥ
kīnāśahomahutavāhavirukṣavīkṣāḥ
dāhadravacchalavapuḥsphuṭadasthimadhyaprārabdhaśabdakaṭhinā dahanāścitānām

1.87

itaścasarvadehabhṛtabhasmanikāyaḥ pretacīvarakarālitakāyaḥ
kandalolbaṇavapuḥ pavamānaḥ krīḍati pramathanāthasamānaḥ

1.88

kiṃ cabhraśyaccharīraśavaśīrṇaśirojasāraḥ
kupyatkalevarakaraṅkahatapracāraḥ
dagdhārthadehamṛtakāmimayaprabandho
vātaḥ karoti kakubho'śubhagandhabandhāḥ

1.89

itaśca yatra—
yānyutsaveṣu kṛtināṃ kṛtamaṅgalāni
vādyāni modijanageyanirgalāni
tānyeva śokavaśabandhuravoddhurāṇi
nardanti saṃsthitavatāṃ virasasvarāṇi

1.90

api ca—
yamabhuktisamayapiśunaḥ kravyādasamājasaṃhvayavyasanaḥ
jagadasthairyodghoṣaḥ parāsutūrasvaraḥ paruṣaḥ

1.91

kiṃ ca—
acireṇa tatkurudhvaṃ yato bhavennājavaśaṅkavakleśaḥ
no cediyaṃ daśā vo bhaviteti dhvanati śavadūram

1.92

itaśca yatra-astokaśokavaśikāśayaśīrṇaśaṅkairlokaiścitācaritabāndhavasaṃniveśaiḥ
muktā na kasya hṛdayaṃ parikhedayanti
bāṣpodgatiskhalitavegavaśā vilāpāḥ

1.93

itaśca yatra-kalikālakāyakālāḥ śokādiva dahanabāndhavakṣayajāt
aṅgārāḥ śalyadharāḥ kṣayakṣapātārakākārāḥ

1.94

itaśca yatra-dantotkīlitaśuṣkakīkasakalākīloddalatāḷukāḥ
kaṇṭhāntaḥpravilagnaśalyaśakalodgālaskhalatkukṣayaḥ
pretaprāntapurāṇapādapapatatpatrapraduṣyaddṛśaḥ
prabhrāmyantyaviśaṅkaphetkṛtikṛtiklīvāḥ śivāḥ soddhavāḥ

1.95

itaśca-kathaṃ nāmeyamanaṅkagrahamahilalokalocanānandacandrikā cetobhavānucaramānavamanomarkaṭaśrīḍāvanavihāravasatiryuvatiruḍḍīnāntarātmahaṃsā gaṇḍamaṇḍalāvāsavāyasapakṣaprāntāpāditāvataṃsā idamavasthāntaramavātarat
tathā hiyā pūrvaṃ smarakelicāmararuciḥ karṇāvataṃsotpalaśliṣṭendindirasundaradyutirabhūdgaṇḍasthalīmaṇḍanam
seyaṃ kuntalavallarī pitṛvane vāteritā sāṃprataṃ
dhūlīdhūsaritā dadhāti visaratsaṃmārjanīceṣṭitam

Commentaries (2)

Śrutasāragani — Sanskrit
Yaśastilakacandrikā — Śrutasāgara, Sanskrit

Linked texts (1)

Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit

Discussed in (1)

History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — Kane 1930, English

Yashastilaka 1

Contents

Commentaries (2)

Linked texts (1)

Discussed in (1)