Yashastilaka 4.244
Yaśastilakacandrikā 4.244
- Language
- Sanskrit
4.244.1
yasya tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | ātmastavāḍambarodgaramāgadhotkarṇitavadanam ātmanaḥ stavāḍambaraḥ stavanāṭopastena udgamarā utkaṭā māgadhāḥ stutipāṭhakāsteṣu utkarṇitamūrdhvāṃkṛtaṃ vadanaṃ yena yasya vā tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | ūrdhvanakharekhālikhitanikhiladehaprāsādam ūrdhvābhirunnatābhirnakharekhābhirālikhitaścitrito nikhilo dehaprāsādaḥ śarīramandiraṃ yasya tattathoktam | he deva, idaṃ pratyakṣībhūtaṃ dākṣiṇātyaṃ balam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | vihitavividhāyudhavartanaucityam vihitaṃ vividheṣu nānāprakārepu āyudheṣu śastreṣu vartanaucityaṃ asahāyayogyatā yena tattathoktam | caṇḍetyādi | dākṣiṇātyabalaṃ kathaṃbhūtam | caṇḍāṃśuraśmisaṃparkajvalatkuntāgramaṇḍalam caṇḍāṃśoḥ śrīsūryasya ye raśmayaḥ kiraṇāsteṣā saṃparkaṇa sparśana jvalat jājvalyamānaṃ kuntāgramaṇḍalaṃ prāsaparyantavalayaṃ yasya tattathoktam | valaṃ kiṃ kurvānam | ambaramākāśaṃ svapratāpānalavyāptaṃ vidadhānamiva | utprekṣālaṃkāraḥ || itaśca deva, ida drāmiḍaṃ balaṃ paśya | kathaṃbhūtaṃ drāmilaṃ valam | paryantakharvitakuntalatayārdhamuṣṭimitamastakamadhyakeśam paryante śirodhaḥpārśve kharvitāḥ kattiritā ye kuntalāḥ paryantakharvitakuntalāsteṣāṃ bhāvastatta| tayā ardhamuṣṭinā mitā māpikā mastakasya madhyakeśā yasya tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam |
4.244.2
atipralambaśravaṇadeśadolāyamānasphārasuvarṇakarṇikākiraṇakoṭikamanīyamukhamaṇḍalatayā kapolasthalīparikalpitapraphullakarṇikārakānanamiva atipralambaḥ atidīrghaḥ yo'sau śravaṇadeśaḥ tatra dolāyamānā praṅgantī sphārā pracurā yā suvarṇakarṇikā kanakavarṇabhūṣaṇaṃ tasyāḥ kiraṇakoṭibhī ramyaiḥ kamanīya yanmukhamaṇḍalaṃ tasya bhāvaḥ tattā tayā kapolasthalīpu parikalpitaṃ racitaṃ praphullakarṇikārāṇāṃ parivyādhatarūṇā kānanamiva | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | samutkarpitasrukkacibukajaṅghāgrabhāgaromalomaśam | samutkarpitāni vṛddhiṃ prāptāni sukkāṇā oṣṭhaparyantānāṃ cicukānāṃ adharādharabhāgānā jaṅghānāṃ jānvadhobhāgānā agrabhāgeṣu romāṇi tairlomaśaṃ romaśyālam | ākulamityarthaḥ | punaḥ kathaṃbhūgaṃ valam | aharahaḥpramārjitadaśanaprakāśapeśalavadana- tayā pradarśitasvakīyayaśaḥprasūtikṣetramiva aharahardinaṃ dinaṃ prati pramārjitā gharṣitā gharṣaṇamāpitā ye daśanā dantāsteṣāṃ prakāśa udyotastena peśalaṃ yadradanaṃ tasya bhāvastattā tayā pradarśitaṃ prakaṭīkṛtaṃ svakīyasya yaśasaḥ prasūtikṣetramiva utpattisthānādhikaraṇamiva | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | anaṅgamrahapariveṣavartuladantakṣatakṣapitabhujaśikharam anaṅgaḥ sa eva grahastasya pariveṣo maṇḍalaṃ tadvat vartulāni yāni dantakṣatāni dantavratitapadāni taiḥ kṣapitāni bhukāni śobhitāni bhujaśikharāṇi yasya tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam |
4.244.3
anavaratakṣaratkṣapārasarāgaraktaśitiśarīratayā kañjakiñjalkakaluṣakālindīkallolakulamiva anavarataṃ nirantaraṃ kṣaran prodgaran yo'sau kṣapāraso haridrādravastasya rāgeṇa raktaṃ śiti kālavarṇaṃ yaccharīraṃ tasya bhāvastattā tayā kañjānāṃ padmapuṣpāṇāṃ yo'sau kiñjalkastena kaluṣaṃ miśritaṃ kālindyā yamunāyāḥ kallolānāṃ kulamiva vṛndamiva | puna kathaṃbhūtaṃ balam | māyūrabarhātapatraprabhāśyāmikāsaṃpāditagaganagāruḍopalakuṭṭimacchāyam māyūrabarhāṇāṃ yāni ātapatrāṇi dhīchatrakyaisteṣāṃ prabhāṇāṃ yā śyāmikā śyāmalatvaṃ tayā saṃpāditā gagane gāruḍopalānāṃ gāruḍodgāraratnānāṃ kuṭṭimasya baddhabhūmerucchāyā śobhā yena tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | daradadravāpāṭalaphalakāntikuṭilakaṭitaṭollāsalālasakaram daradadraveṇa hiṅgulakarasena āpāṭalaṃ raktaṃ yatphala phalakaṃ kheṭakastasya kāntyā tejasopalakṣitaṃ kuṭilaṃ vakrīkṛtaṃ yat kaṭitaṭaṃ śroṇipradeśastasyollāse ucchvāsane lālasaḥ sākāṅkṣaḥ karo hasto yasya tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | saṃdhyābhragarbhaviśrāntābhriyasaṃdarbhanirbharaṃ nabha iva saṃdhyābhrāṇāṃ garne viśrāntā bhramanto ye abhriyā vabhrāyavasteṣā saṃdarbheḥ samūhairnirbharaṃ saṃyuktaṃ nabha iva ākāśamiva | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | anekadolikāvilaṃ nānātampānasaṃyuktam || he deva, itaśca ekasmin pārśve auttarapathaṃ uttarapathādāgataṃ balaṃ tvaṃ paśya | kathaṃ bhūtamauttarapathaṃ balam | uttaptakāñcanakāntakāyaparikaram uttaptamutkālitaṃ yat kāñcanaṃ kāñcanavat kānto yo'sau kāyastasya parikaraḥ prārambho yasya tattathoktam |
4.244.4
uktaṃ ca— 'parikaraḥ paryaṅkaparivārayoḥ pragāḍha gātrikābandhe ca' | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | karojjṛmbhita- kartarīkaṇayakṛpāṇaprāsapaṭṭiśabāṇāsanam kareṣu uttambhitāni ūrdhvīkṛtāni uddāmitāni vā kartarī ca chedatikaraḥ, kaṇayaśca lohavāṇaviśeṣaḥ, kṛpāṇaśca khaṅgaḥ, prāsaśca kuntaḥ, paṭṭiśaśca yadvasaḥ, bāṇāsanaṃ ca dhanuḥ, kartarīkaṇayakṛpāṇaprāsapaṭṭiśabāṇāsanāni kareṣūttambhitāni kartarīkaṇayakṛpāṇaprāsapaṭṭiśabāṇāsanāni yena tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | āsanaviśeṣavaśātividrutamitadravakhurakṣobhitakumbhinībhāgam āsanaviśeṣasya ubhayorgrapīḍanaviśeṣasya vaśā atividrutā atidhāvitā ye mitadravā aśvāsteṣāṃ khuraiḥ śaphaiḥ kṣobhitaḥ saṃcālitaḥ kumbhinībhāgo yena tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | bhāgabhāgārpitānekavarṇavasanaveṣṭitoṣṇīṣam bhāgabhāgeṣu madhyamadhyeṣu arpitāni veṣṭitāni yāni anekavarṇāni śvetapītaharitāruṇakṛṣṇāni vasanāni vastrāṇi veṣṭito baddhaḥ uṣṇīṣaḥ keśapāśo yena tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | anavadhiprakāraprasavastavakacumbitaśikham anavadhiprakāraprasavastāvakāḥ puṣpagucchāstaiścumbitā spṛṣṭā śikhā śiroprabhāgo yasya tattathoktam | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | vijayaśrīnivāsamiva vijayalakṣmīnivāsasya kānanamiva | yathā vanaṃ anekapuṣpastavakasaṃyuktaṃ bhavati | punaḥ kathaṃbhūtaṃ balam | turagavegavarṇanodīrṇaṃ turagāṇāṃ vegasya varṇane praśaṃsane udīrṇamudriktaṃ utkaṭam | yathāyathakathaṃ satyavacanakathanaśīlam || itaścetyādi |
4.244.5
he deva, itaścaikasmin pārśve idaṃ pratyakṣībhūtaṃ tairabhuktaṃ yamunā taṭabalaṃ yamunapurasainyaṃ tvaṃ paśya | kathaṃbhūtaṃ tairabhuktaṃ balam | karivaraistamālitākhilāśāvalayam tamālitaṃ tamālavṛkṣavat śyāmalitaṃ akhilaṃ samastaṃ āśāvalayaṃ yena tattathoktam | kathaṃbhūtaiḥ karivaraiḥ | jayalakṣmīvakṣojamukhamaṇḍalaśyāmaśarīraprabhāpaṭalakuvalayitanabhaḥsarobhiḥ jayalakṣmāḥ yau vakṣojau tayoḥ mukhamaṇḍalaṃ cūcukapradeśastadvat śyāmaṃ kṛṣṇaṃ yaccharīraṃ tasya prabhāpaṭalaiḥ kṛṣṇatejaḥsamūhaiḥ kuvalayitaṃ utpalaviśeṣasahitaṃ kṛtaṃ nabhaḥsaro yaiḥ karivaraiste tathoktāstaiḥ | uktaṃ ca—'syādutpalaṃ kuvalayamatha nīlāmbujanma ca | indīvaraṃ ca nīle'sminsite kumudakairave ||' iti vacanād atra kuvalayaśabdena nīlotpalaṃ grāhyam | punaḥ kathaṃbhūtaiḥ karivaraiḥ | dravaddānāsavāsārasaurabhāgamagaṇḍūṣitāśeṣadigvilāsinīvadanaiḥ dravat nirgalat yaddānaṃ madastadevāsavo madyaṃ tasya āsāro vegavadrpastasya saurabhāgamena saugandhyāgamanena gaṇḍūṣitāni aśeṣāyaṇaṃ digvilāsinīnāṃ vadanāni yaiste dha | puna kathabhūtaistairabhukta valam | utkhātakhaṅgavalānavisāridhārākaranikarataraṅgitagaganabhāgam utkhātā upari prahārā ye khaṅgā nistriṃśāsteṣā valānavisāriṇī ucchalanaprasaraṇaśīlā yā dhārā agrabhāgastasyā ye karā kiraṇāsteṣā nikarai samūhaistaraṅgita utkallolīkṛto gaganabhāga ākāśapradeśo yena tattathoktam | puna kathabhūta tairabhuktabalam | āhavaikānurāga saṅgrāmaikaprītikam | puna kathabhūtam | jalayuddhabaddhakriyāviśepāsaktam jalayuddhe baddho yo'sau kriyāviśeṣastatra āsakta raktam ||
4.244.6
itaścetyādi | he deva, itaśca ekasmin pārśve ida pratyakṣībhūta gaurjaraṃ balakha paśya | kathabhūta gaurjaraṃ balam | ājānulambamānanivasanam ājānu jaṅghorusaṃdhiparyanta lambamāna dīrghaṃ nivasana celanaka vastra yasya tattathoktam | puna kathabhūtam | māhiṣaviṣāṇaghaṭitamuṣṭikaṭārakotkaṭakaṭībhāgam mahiṣasyeda māhiṣa tacca viṣāṇa śṛṅga tena ghaṭito nirmito yo'sau muṣṭi saptāha grāhyasthāna sa cāsau kaṭārakacchurikāviśeṣastena utkaṭa udrikta kaṭībhāga śroṇīpradeśo yasya tattathoktam | puna kathabhūtam | nirantaraghanadīrghadehalomakalāpakalpitasarvāṅgīṇakaṅkaṭam nirantarāṇi avicchinnāni ghanāni nibiḍāni dīrghāṇi ahrasvāni yāni dehalomāni śarīraromāṇi teṣāṃ kalāpa saghāta tena kalpito racita sarvāṅgīṇa sarvaśarīre kaṅkaṭa kavaco yasya tattathoktam | puna kathabhūtam | adhastiryakprabandhapravṛddhakūrcakeśatayā kriyānumeyanābhimāsānayanaśravaṇadeśam adho'dhastanabhāge tiryakvāmadakṣiṇapārśvayo prabandhena nibiḍatayā pravṛddhā vṛddhiṃ gatā ye kūrcakeśā mukharomāṇi teṣā bhāvastattā tathā kṛtyā kriyānumeyā kriyopamānā nābhimāsanayanaśravaṇadeśā yasya tattathoktam | adhastāt kūrca nābhideśa gata tiryak nāsānayanayo śravaṇayośca deśa prāpta ityartha | dīrghavicārapūrvakamityartha | puna kathabhūtam | ubhayāsottambhitabhūrimallatayā triśironiśācarānīkamiva ubhayorasayorbhujaśikharayoruttambhite baddhe bhūri vṛddhadvayā bāṇadhī tayo bhāvastattā tayā kṛtyā trimastaka rākṣasavṛndamiva | puna kathabhūtam |
4.244.7
laghudṛḍhaduṣkaradūralakṣyādipātādipāṭhavāpahasitakṛpakṛpadharmakarṇārjunadroṇadrupadadarbhabhārgavam laghu laghusadhāna dṛḍha prahārādi duṣkaro
Linked texts (3)
- Yaśastilaka — Somadevasūri, Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Laghukośasaṃgraha — Sanskrit