Kalpah 2.2.17
Kalpaḥ 2.2.17
- Language
- Sanskrit
2.2.17.1
bhāradvājapariśeṣasūtram
athātaḥ sūtrapariśeṣān vyākhyāsyāmaḥ 1 bāhumātrāḥ paridhayaḥ sphyaḥ śamyā ca 2 prādeśamātrāṇyaratnimātrāṇi vedhmakāṣṭhāni śuṣkāṇyādrā r!ṇi vā sava-lkalāni 3 aṅguṣṭhaparvamātrabilaḥ sruvo bhavatyardhaprādeśamātrabilāḥ srucaḥ 4 varuṇapraghāseṣu yathāprakṛti hotānubrūyāt 5 dvivad brahmānujānāti . yathāprakṛtyeva vā brahmā prasauti 6 gṛhamedhīye na devatā āvāhayati sāmi-dhenyabhāvāt . āvāhayedvā 7 agnīn vāgnī vā paristīryopavasati 8 barhirmuṣṭiṃ vā prahṛtya samiṣṭayajurjuhoti 9 yatra kva cāgnau paristīrya hotavyam . anagnau hiraṇyamantardhāyābhijuhuyāt 10 sviṣṭakṛdvikāro vanaspatiḥ 11 hastena vopayaja upayajati . nātropastaraṇābhighāraṇāni bhavanti 12 anī-kavatena pracarya gṛhamedhīyāya vatsānapākarotyaparāhṇe vā 13 śālāmukhīye udayanīyena caranti . prāñcaṃ prāyaṇīyamāsādayati pratyañcamudayanīyamiti vi-jñāyate 14 dvirātrādūrdhvaṃ tantumatī syāt . utaikāhamuta dvyahaṃ na juhvati hutamevāsya bhavatīti vijñāyate 15 ādhānānantaraṃ sarvairmantrairekaikam̐ śamayedā-havanīyaṃ vā 16 yadi tvareta paśubandhe'gnāviṣṇubhyāmiti caturgṛhītam̐ syāditi 17 samānatantro vā kraiḍinena svātavasaḥ syāt 18 asomayājī na saṃnayati . tasyaindrā gno niyataḥ 19 nāsomayājino brāhmaṇasyāgnīṣomīyaḥ puroḍāśo vidyate . naindrā gnaḥ saṃnayataḥ . asomayājino'pi brāhmaṇasyāgnīṣomīya itye-keṣām 20 upām̐ śuyājamantarā yajatyajāmitvāyeti vijñāyate . anārabhyavāda ityekeṣām 21 samānadevatām̐ samavadāya pracarati havirgaṇeṣu paśugaṇeṣu ca 22 pṛṣadājyadhānyupabhṛdvat 23 vanaspateḥ punaratikramya vanaspatiṃ yajet . apunaratikramya pracaran pradakṣiṇamāvṛtyāvadyet 24 sāṃnāyyadharmāḥ payasyā dadhi payaḥ paśuśca 25 indri yāvī bhūyāsam iti yatra kva ca payasyā dadhi payo vānyatra vaiśvadevyāḥ . tathā paśoranyatra nirdiṣṭānumantraṇebhyaḥ 26 sam̐ sṛṣṭe miśraṇaṃ mukhyaṃ vā svadharmaḥ syāt 27 sāṃnāyyaprāyaścittānyāmikṣāyāṃ na vidyante 28 yadyanyatarad vyāpadyeta yata eva kutaścotpādya pracaret . yadyubhayaṃ vyāpadyetājyena payasā dadhnā vā yajurutpūtena pracaret 29 ājyena vājine vyāpanne 30
2.2.17.2
atha prayājānanumantrayate 31 yathāprakṛtyādyām̐ ścaturaḥ . tata ūrdhvaṃ devatānāmā-prīṇāmiti yathādevatam̐ ṣaṭ . yathāprakṛtyuttamaḥ prayājaḥ 32 athānū-yājānanumantrayate 33 ādyām̐ ścaturaḥ prajāvān bhūyāsam iti . uttarām̐ ścaturaḥ paśumān bhūyāsam iti . uttamasyānumantraṇena navamam . prathamasyānumantraṇena daśamam . yathāprakṛtyuttamo'nūyājaḥ 34 pitṛyajñā nāsomāścānuvaṣaṭkārādvā pūrvāḥ 35 paśumālabhya puroḍāśaṃ nirvapatīti vijñāyate . anantaravādo'bhipretaḥ . vapayā pracarya puroḍāśena pracaratīti tadvat 36 aindrā gnaḥ kāmyānāṃ paśūnāṃ prakṛtiḥ . agnīṣomīya itareṣām 37 vaiśvadevika ekakapāla ekakapālānām 38 nānyatra cāturmāsikebhyo māsanāmabhirabhijuhoti 39 pṛthagbhūta eka-kapālastasya svadevatena pracarya sarvaṃ puroḍāśamavadāya sviṣṭakṛtaṃ yajati 40 yo havirgaṇe tasya yathāgrayaṇe 41 iṣṭānumantraṇāni nānyasya prakṛtiṃ gamayet 42 nirdiṣṭaprakṛtyoḥ saṃnipāte prakṛtirbalīyasī 43 sarveṣām̐ haviṣāṃ nānā-sam̐ skārāṇāṃ yathāprakṛtyanumantraṇakalpaḥ . sam̐ skārapṛthaktvānna prakṛtiṃ gamayet 44 atha nakṣatreṣṭīnāṃ yājyānuvākyā yathāsamāmnātā upahomāśca bhavanti 45 prākṛtāvājyabhāgau . āmnāte saṃyājye . yathāśraddhaṃ dakṣiṇā bhavanti 46 āgneyamaṣṭākapālamanumatyai carum̐ sarvatrānuṣajati nakṣatrahavirmadhye 47 anupūrvamitarābhiriṣṭibhiranvahaṃ yajate . yathā vārthaḥ 48 tāṃ tr! yavarārdhyāṃ trirardhyāmāharet . anvahamavaśiṣṭāni havī m̐! ṣi nirvapati . arthāyārthāyo-pahomāñjuhoti 49 tairliṅgairniyamyante . ta ete kāmyānāmupahomā bhavanti 50 kratvādau kratukāmaṃ kāmayeta yajñāṅgādau yajñāṅgakāmam . yāvati tatra sūryo gacchedyatra jaghanyaṃ paśyettāvati kurvīta yatkārī syāt puṇyāha eva kuruta iti vijñāyate 51 agreṇa prājahitaṃ nirūḍhasya pātraprayogo bhavati 52 dakṣiṇasya havirdhānasya vihārasya cāgreṇa kharaṃ bahirvābhyantaraṃ vā some 53 yat pacyamānānāṃ pratihraset purīṣeṇa tat saṃpūrayet 54 agreṇāhavanīyaṃ pitṛyajñasya saṃcaro bhavati 55
2.2.17.3
athākṣarāntāḥ 56 yājyānte syurvisarjanīyāstadevāvikṛtaṃ plāvayitvā vaṣaṭkuryādanyatra sarephādagrebhyaḥ 57 athāgnīn jvalato nāparyet 58 atha cāturmāsyānāṃ maheṣṭiṣvaparo gārhapatyo darśapūrṇamāsaprakṛtitvāt 59 yasyāṃ vedyāmagniḥ praṇīyate sā pāśukyākṛtiḥ . pañcāratnirbhavati 60 ubhayārthā some'nyatrābhicaraṇikebhyaḥ 61 deśedeśe kāmāḥ 62 pañcagṛhītaṃ paśukāmasya 63 na kratukāmā bhavanti 64 mantravyavāye mantrābhyāso dra vyapṛthaktve-'rthapṛthaktve deśapṛthaktve ca 65 yathā kaṇḍūyanasvapnanadītaraṇāvavarṣaṇā-medhyapratimantraṇānīti 66 samānajātīyeṣu bahuvanmantrānnamet . yathā grahe pratigrahe 67 mantravirodhe saṃnamayet . saṃnamanavirodhe mantralopaḥ 68 yadi dīkṣitasyāśru patet tadanumantrayeta kṛpā āpaḥ stha svāhākṛtāḥ pṛthivīmāviśata iti . sudā iti snuhānam . bībhatsā iti svedam . tapasyā iti svedam . kravyā iti lohitam . am̐ homuca iti mūtrapurīṣe . retaḥsica iti retaḥ . āpaḥ stha sarvatrānuṣajati 69 dvādaśāhaṃ dakṣiṇārthaṃ bhikṣeta . dra vyāsaṃbhave bhūyastadarthatvāt 70 adbhyaḥ pavate'po'bhipavate ityaharahaḥ prasthito japati 71 ata ūrdhvaṃ yājamānaṃ yathāsamāmnātam 72 vājapeyam̐ sāgnikameke samāmananti . vasanta eke 73 yatra kva caikāhe sāgnike ṣaḍupasadaḥ tisra eke samāmananti 74 tr! yupasatke madhyamāyāmupasadyagniṃ cinvīta prakṛtyupabandhāt 75 upari-ṣṭādvidhānāni na kālākāṅkṣīṇi bhavanti 76 athānyānṛtvijo vṛtvā pṛṣṭhaśamanīyena yajante 77 pradhānaṃ paśau paśvāhutiḥ some somāhutayaḥ . tada-ṅgamitare homāḥ 78 vyākhyātā darśapūrṇamāsayorijyā kālāśca 79 paśā-vaviśeṣe'jaḥ 80 vaśā vehadgauriti liṅgairniyamyate 81 ajā avayo gāva ityanyonyasya pratinidhayo bhavanti 82 sthānasamāmnānasamākhyānasamavāye sthānaṃ balīya iṣyate . yathā śuddhavālaḥ sarvaśuddhavālo maṇivāla iti 83 vākyaśeṣāśca tadvat 84 kṛtsnapradhānaḥ paratantravyavete ca . tataḥ pradhānāntaḥ 85
2.2.17.4
mandre ṇa pitṛyajño'vabhṛthaśca 86 antarā sāmidhenīṣvanūcyaṃ nigadeṣu nivitpadeṣu 87 sāmidhenīvaddevatā āvāhayati 88 mandre ṇa prāgājyabhāgābhyāṃ prātaḥsavane ca 89 madhyamena prāk sviṣṭakṛto mādhyaṃdine 90 kruṣṭena śeṣe tṛtīyasavane ca 91 vāksaṃdra vaśca tadvat 92 āśrutapratyāśrutapravarasaṃvādasaṃpraiṣāśca tathaiva 93 upām̐ śudevatāsūpasadvarjaṃ vaṣaṭkārapraṇavayeyajāmahāśca 94 upām̐ śudevatānā-mupām̐ śvāvāhanam 95 pradāpyaḥ sūktavākanigade ca ajuṣatāvīvṛdhata ityupām̐ śu svapradhānatvāt 96 sahasreṇa hiraṇyaśalkaiḥ prokṣya pratyavarohedityekam . pratyavaruhya prokṣedityaparam 97 gaṇena gaṇamanudrutyāsīno hastena juhoti 98 uttamaṃ gaṇamanudrutya prathamena gaṇena prathamaṃ puroḍāśamuttamaṃ vā . svatavām̐ śca praghāsī ca sāṃtapanaśca gṛhamedhī ca krīḍī ca śākī corjīṣī ca iti saptamo gaṇaḥ . na ūtaye iti sarvatrānuṣajati 99 añjalinā vātanāmāni juhotyājyena vā . vātaṃ yajata ityarthaḥ 100 sthālyāmagnihotroccheṣaṇam 101 viprakrānte karmaṇyagnihotrakāla āgachet sam̐ sthāpya juhuyādityāśmarathyaḥ . kāla eva juhuyādityālekhanaḥ 102 vaiśvadevaṃ barhiruttareṣu parvasu . yathāprakṛti vā saṃnahanadharmāḥ 103 iṣṭigaṇeṣu sahedhmābarhī m̐! ṣyāharet 104 varuṇapraghāseṣu samānāḥ praṇītāḥ 105 udagayana āpūryamāṇapakṣe samastāni . teṣāṃ yathādeśaṃ nivartanamante vapanam 106 agnīnādhāya mām̐ saṃ na khādedā paśubandhāt 107 yadyagniṣṭome ṣoḍaśinaṃ gṛhṇīyāt kratuvibhāgakarmaṇi yathāgniṣṭome na paśūnādri yeta 108 sāgnike ca gṛhṇīyāt 109 aruṇapiśaṅgo'śvo dakṣiṇā . na vidyata ityekam . vidyata ityaparam 110 ekāvareṣu dīkṣākalpeṣu parvaṇi dīkṣā sutyā vā 111 yo brahmacārī striyamupeyāt sa gardabhaṃ paśumālabheta . āhitāgnirityekamanāhitāgnirityaparam 112 yo brāhmaṇo bahuyājīti somayājinaṃ brūte 113
2.2.17.5
alpīyām̐ so mantrā bhūyām̐ si karmāṇi tatra mantrām̐ śca karmāṇi ca samaśaḥ prativibhajya pūrvaiḥ pūrvāṇi karmāṇyuttarairuttarāṇi . asaṃbhave mantravibhāga uttamamāvartayet 114 alpīyām̐ si karmāṇi bhūyām̐ so mantrāstatra pratimantraṃ kuryādvikalperannavaśiṣṭāḥ . yathā yūpadra vyāṇi 115 kumbhīśūlavapāśrapaṇīprabhutvāttantram̐ syāt . jātibhede tu bhidyeta paktivaiṣamyāt 116 yāvato'śvān pratigṛhṇīyāditi . pratigrahaṇe puroḍāśaḥ syādityāśmarathyaḥ . aśve puroḍāśa ityālekhanaḥ 117 ārtvijye pratigrahaṇe yajamānasyaiva syāt 118 yadyukhya udvāyet bhasmanāraṇī sam̐ spṛśya manthitavyaḥ . tatrokhāṃ pravṛṇaktyukhyasyāharaṇakalpena . pravṛñjanaṃ vidyata ityekam . na vidyata ityaparam 119 samitam iti catasṛbhiḥ saṃ ni vapatīti dvitīyamagniṃ gārhapatyacitimagnimadhi kurute 120 upadhānacarostūṣṇīṃ nirupya tūṣṇīṃ nirmathyena śrapayati . upadhānamantra evātra syāt 121 śatarudrī ye trayaścatvāra ityanuvākavibhāgaḥ 122 yadi tvaretottarairyajurbhiḥ ṣaḍbhiḥ saṃpādayet 123 upariṣṭādagnīṣomīyāt kathaṃ vedikarmāṇi . yāni kṛtāni na punaḥ kriyante'nyatra prokṣaṇāt 124 barhirupoṣya tūṣṇīṃ pautudra vānn praharati 125 tūṣṇīkam̐ savanīyaṃ bahirāharedaharahaḥ 126 barhiṣaḥ kalpena prastaramāharediti bādarāyaṇaḥ 127 staraṇena deśā vyākhyātāḥ . yathā pañcahotrā paśumāsādayati . sphyam̐ stabdhvā saṃpreṣyatīti 128 sarvasomeṣu ye ṣoḍaśabhyastebhyo yathāśraddhaṃ dadāti . yathā camasādhvaryavaḥ 129 yathā khādiraiḥ sruvairnaktaṃ juhvatīti . yathā śataṃ brāhmaṇāḥ pibantīti . ta ete sarva ṛtvijo vṛtā yajñavāhā ityāśmarathyaḥ . avṛtā ityālekhanaḥ 130 daśapeye'nyatra prākṛtebhyaḥ śata-mityekam . saha prākṛtairityaparam 131 anūcānā vidvām̐ sa ārṣeyā ṛtvijo bhavantīti . ta ete sakṛdvṛtā eva yajñaṃ vahantītyāśmarathyaḥ . somesoma ityālekhanaḥ 132 mārgādanapeto'nūcānaḥ 133 viluptasāvitrīko durbrāhmaṇaḥ . mārgādapeta ityeke 134
2.2.17.6
yadi yajamānā na saheyurbhūyo'nvāvapeta bhūyo bhakṣān kuryāt 135 yada-nyacchakalebhyastatsarvamiḍāmavadyati . na prāśitraṃ na yajamānabhāgam 136 savanīyaireva parapradhāneṣu vyākhyātam 137 yadi pracaraṇīyo mahāvīro vyāpadyeta itarayoranyatareṇa pracaret 138 ayūpe kratau vanaspatiṃ nāvāhayenna juhuyā-dityāśmarathyaḥ . āvāhayejjuhuyādityālekhanaḥ 139 ekāhānāmaviśeṣeṇa dvādaśaśataṃ dakṣiṇāḥ 140 saptaguḥ somaḥ . ṣoḍaśakalaḥ paśuḥ . kalābhirvā saṃkhyāṃ pūrayet 141 sarvasam̐ sthānāmaviśeṣeṇa kratupaśava aikādaśināśca vikalpanta ityāśmarathyaḥ . paśvalābha aikādaśinānāmekamupākarotītyā-lekhanaḥ 142 yūpaikādaśinyāmeva tvāṣṭra ityāśmarathyaḥ . yatra kva caikādaśa paśavaḥ kuryādeva tvāṣṭramityālekhanaḥ 143 barhirmuṣṭiṃ prayachan stotramupākaroti . barhiṣī ityeke 144 yajñasya saṃtatirasi yajñasya tvā saṃtatyai stṛṇāmi saṃtatyai tvā yajñasya iti pṛṣṭhyāstaraṇamantraḥ 145 uttareṇa havirdhāne uttareṇāgnīdhramuttareṇa sadaḥ prāgvam̐ śasya saṃcaraḥ sadaso havirdhānasya ca 146 antarāṇi yajñāṅgāni bāhyā ṛtvijaḥ . patnīyajamānāvṛtvigbhyo'ntaratarau . yathākarma ṛtvijaḥ . ṛtvigbhyo yajñāṅgāni . yajñāṅgebhya ājyāni . ājyebhyo havī m̐! ṣi . havirbhyaḥ somaḥ . somādagnayaḥ 147 na vihārādapaparyāvarteta . pratyaṅ gachan dakṣiṇamam̐ samāvartayet prāṅ gachan savyam 148 pañca havirākārā ājyaṃ paya oṣadhayaḥ paśuḥ soma iti 149 ājyatantrāṇāmupām̐ śuyājavat . ājyavikāro madhūdake 150 yadyante syādityagnihotrādanantaravādo'bhipretaḥ 151 prāṇā vā ete yaccaturhotāraḥ . tān hutvā yadagnimapanayedyajamānasya prāṇān vichindyāditi vijñāyate 152 yadi sabhyāvasathyau na śaknuyādyo nityastasmin mantraprayogaḥ 153
2.2.17.7
ekadevatauṣadhidra vyā āgneyavikārā anyatra somendrā bhyām 154 tayorekadevatāgrahaṇam . guṇastu pūrvam . vṛtrahā ityāśiṣaḥ 155 somendra stu somapūrvatvādagnīṣomīyavikāraḥ . indrā somastvindra pūrvatvādaindrā gnavikāraḥ 156 agnaye pathikṛta ityāgneyavikāraḥ 157 nirūḍhamapyāgneyaṃ paurṇamāsa-vikāram̐ syāt 158 havirdevatāśabdākṣarasāmānyādviśeṣāḥ . pūrvaṃpūrvaṃ garīyaḥ 159 guṇaviśiṣṭāyai devatāyai guṇaviśiṣṭaṃ devatāgrahaṇam . guṇalope lopaḥ 160 vaiśvadevyāmikṣāṇāṃ prakṛtiḥ . dyāvāpṛthivya ekakapālānām 161 niṣkāsaḥ sāṃnāyyavikāraḥ paśurvājinaṃ ca 162 yaddevo varṣatyathauṣadhayo jāyante . oṣadhīrjagdhvā payaḥ pītvā retaḥ saṃbhavatīti samānayonitāṃ payasaḥ paśośca darśayati 163 sviṣṭakṛdvikāro vanaspatirvahanasāmānyāddevatānigamana-sāmānyādekāvadānasāmyācca 164 savanīyeṣu harivate dhānāḥ pūṣṇaḥ karambho bhāratyai parivāpa indrā ya puroḍāśo mitrāvaruṇayoḥ payasyeti pracaraṇakāle devatāpanayaḥ . aindrā ḥ! saṃpadyante 165 tantraṃ devatāgrahaṇam 166 āśiṣaḥ samuccīyeran 167 sam̐ sṛṣṭeṣu nānādra vyatvādvaruṇapraghāseṣu meṣayośca 168 śatakṛṣṇalāyāmājyavad vilayanasāmānyāddevatānigamanasāmānyādanekasā-mānyācca 169 ekadevatauṣadhidra vyā āgneyavikārā anyatra saumyādaindrā cca 170 saumyo'gnīṣomīyavikāraḥ prakṛtidevatatvāt 171 guṇavikṛte'pi yathā somāya pitṛmata iti 172 guṇavikṛte'pyaindra aindrā gnavikāraḥ prakṛtidevatatvāt . guṇavikṛte'pi yathendrā ya marutvata iti 173 teṣāṃ dvidevatā bahudevatāśca 174 dvyakṣaratr! yakṣarā aindrā gnavikārā yathāśvinau maruta iti 175 catura-kṣaraprabhṛtayo'gnīṣomīyavikārā yathā vaiśvadevo dyāvāpṛthivīya iti 176 somendrā indrā somīyā ubhayavikārā ubhayaliṅgatvāt 177 api somendra aindrā gnasya . indrā somīyo'gnīṣomīyasya 178 akṣarasaṃkhyāyām̐ saguṇo devatāśabda eva samāśrīyeta yathā pitaro barhiṣado marutaḥ sāṃtapanā mārutsāṃtapanaṃ paitṛbarhiṣadamiti 179 havirdoṣān vyākhyāsyāmaḥ 180 athāto'gnīnā-mudvātānāṃ khaṇḍadvayaṃ baudhāyanavadekādhvaryavaprāyaścittaṃ ca 181
2.2.17.8
striyāścaiva saṃskārārthamaupāsanam . agnihotraṃ yajamānasyeti vijñāyate . anyataraṃ patnyā anyataraṃ yajamānasya . tayoryaḥ prathamaṃ mriyeta tasyāgnihotraṃ patyurjāyāyā vā . saha pramītayorubhayoḥ pratiṣedhaḥ 182 atha yadyapatnīkaḥ syādubhābhyāṃ tasya sam̐ skāra aupāsanāgnihotrābhyām 183 atha yadyagnihotreṇa patnīṃ dahati . yadekasmin yūpe dve raśane parivyayati tasmādeko dve jāye vindate yannaikām̐ raśanāṃ dvayoryūpayoḥ parivyayati tasmānnaikā dvau patī vindata iti vijñāyate . sā puṃvadbhavati sa strīvad bhavatīti vijñāyate 184 yadyāhitāgniḥ punardārān kuryādagnīnnotsṛjeyurlaukikāḥ saṃpadyeran . tasya punaragnyādheyaṃ vidyata ityā-śmarathyaḥ . punarādheyamityālekhanaḥ . punaragnyādheyamityauḍulomiḥ 185 yajamānaḥ pradhāna aupāsanaṃ ca . dra vyaṃ patnī 186 yathā śarīriṇi śarīre ca pañca vāyavo niviṣṭāḥ prāṇāpānavyānodānasamānā iti . tasya prāṇo gārhapatyo'pāno'nvāhāryapacano vyāna āhavanīya udānasamānau sabhyāva-sathyāvityeta evāgnaya iti . eta eva pañca prāṇā agnaya ādhīyante . pāṅktaṃ vā idam̐ sarvaṃ pāṅktenaiva pāṅktam̐ spṛṇotīti vijñāyate 187 yathaiśvaryabalādīśvaraḥ svān dehān parityajyānyeṣāṃ dehān praviśya punarātmadehān pratyāgachati na ca tena durjñāyate . aupāsane'gnayo niviṣṭā aupāsano yajamāne . tasmā-daupāsanānna pramaditavyam . yatharṣabha ṛṣabhāyāṃ vatsaṃ janayatyevamaupāsano-'gnihotraṃ vyāpannaṃ bhūyo janayati . aupāsanasyaivaiṣā saṃtatiryadagnihotram . tadu tathā na kuryāt . na vidyata aupāsanāgnihotrayorvivecanam . ubhayaṃ juhu-yādaupāsanamagnihotraṃ ca . athāpi vijñāyate sapta pākayajñasam̐ sthā aupāsane caturdaśāgnihotre 188
2.2.17.9
pavitreṣṭiṃ vyākhyāsyāmaḥ 189 amāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ vāgnīnanvādhāya vaiśvadevavadidhmābarhirāharati 190 praṇītāḥ praṇīya caturgṛhītaṃ juhoti yena devāḥ pavitreṇa iti 191 aparaṃ caturgṛhītaṃ prājāpatyaṃ pavitram iti 192 aparaṃ caturgṛhītam indra ḥ! sunītī iti 193 abhyātānān hutvāgneyamaṣṭākapālaṃ nirupya pavamānahavī m̐! ṣi vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ pañcamam 194 āgneyaṃ parihāpyāgnaye vratapataya ityeke samāmananti 195 pavamānaḥ suvarjanaḥ iti dve dhāyye . yatte pavitram .. jātavedaḥ pavitravat 196 tvaṃ ca soma no vaśaḥ .. brahmā devānām ityājyabhāgayoḥ 197 atha haviṣām . āgneyena pracaryopām̐ śu vyatyāsaṃ pañcabhirājyahavirbhiryajati . uta naḥ priyā .. imā juhvānā iti sarasvatyāḥ priyāyāḥ . trīṇi padā .. tadasya priyam iti viṣṇorurukramasya . adyā no deva savitaḥ .. viśvāni deva savitaḥ iti devasya savituḥ . pra vāyumacchā .. ā no niyudbhiḥ iti vāyorniyutvataḥ . dadhikrāvṇo akāriṣam .. ā dadhikrāḥ iti dadhikrāvṇaḥ 198 ubhābhyāṃ deva savitaḥ .. vaiśvadevī punatī .. yena devā apunata .. yaḥ pāvamānīradhyeti .. pāvamānīryo adhyeti .. pāvamānīḥ svastyayanīḥ .. pāvamānīrdiśantu naḥ .. pāvamānīḥ svastyayanīḥ ityupahomāḥ . vaiśvānaro raśmibhiḥ .. bṛhadbhiḥ savitastṛbhiḥ iti saṃyājye . yaddevā devaheḍanam iti gārhapatye juhoti purastād gṛhapaterupariṣṭādvā 199 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 200 pavitreṣṭyeṣṭvā śuddhaḥ pūtaḥ paṅktipāvano bhavatīti vijñāyate . daśa pūrvān daśāparānātmānaṃ caikavi m̐! śatiṃ punātyubhayataḥ . sarveṣāṃ pāpānāṃ bhūyiṣṭhadoṣanirṇudāṃ pavitreṣṭiṃ praśam̐ santi taddhi pāvanamuttamamiti 201
2.2.17.10
atipavitreṣṭiṃ vyākhyāsyāmaḥ 202 tasyāḥ pavitreṣṭyā kalpo vyākhyātaḥ 203 vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ pañcamaṃ nirupyāgnaye pathikṛte'gnaye vaiśvānarāyāgnaye vratapataye'gnaye'nīkavate'gnīṣomīyamiti nirvapati 204 agnīṣomīyaṃ parihā-pyāgnaye vratabhṛta eke samāmananti 205 dadhikrāvṇaḥ pracaryopāṃśu vyatyāsaṃ pañcabhirājyahavirbhiryajate viṣṇuḥ sarasvatī sarasvān prajāpatiḥ saviteti 206 hiraṇyaṃ vāso dakṣiṇā 207 siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate 208 atipavitreṣṭyā vasante brahmavarcasakāmaḥ śaradyāyuṣkāmaḥ śrāvaṇyāṃ putrakāmastaiṣyāṃ vīryakāmo yajeteti vijñāyate . saiṣā saṃvatsaramatipravasataḥ . śuddhikāma etayā yajeteti vijñāyate 209
2.2.17.11
athāto'nugrahān vyākhyāsyāmaḥ 210 samastahomo baudhāyanavat 211 yadyuttarāraṇī samārūḍho jīyadbhidyed duṣyennaśyedvā adharāraṇī āhṛtyeti vijñāyate 212 yadyadharāraṇyasamārūḍhā jīryedbhidyed duṣyennaśyedvā śakalīkṛtya gārhapatye prakṣipya prajvālyādatte dakṣiṇenottarāraṇim̐ savyenādharāraṇim
uttiṣṭhāgne praviśa yonimetāṃ devayajyāyai tvā voḍhave jātavedāḥ .
araṇyoraraṇī anusaṃkramasva jīrṇāṃ tanumajīrṇayā nirṇudasva ..
iti 213 athainam̐ svena mantreṇa sve yonau samāropya mathitvāgnīn vihṛtya juhuyāt 214 pūrvavadvihṛtya pūrvavajjuhotītyālekhanaḥ 215 atikkrānteṣu homeṣu baudhāyanavat 216 cāturmāsyaiḥ pañcadaśāhāni yakṣyamāṇaḥ pratipadi vaiśvānarapārjanyau . dvitīye vaiśvadevam .tṛtīye caturthe pañcame coparamya ṣaṣṭhe varuṇapraghāsāḥ . saptame'ṣṭame navame coparamya daśama ekādaśe ca sākamedhāḥ . dvādaśe trayodaśe coparamya caturdaśe śunāsīrīyaṃ pañcadaśe paśuriti 217 dvādaśāhāni yakṣyamāṇaḥ pratipadi vaiśvānarapārjanyau . dvitīye vaiśvadevam . tṛtīye caturthe coparamya pañcame varuṇapraghāsāḥ . ṣaṣṭhe saptame coparamyāṣṭame navame ca sākamedhāḥ . daśama ekādaśe coparamya dvādaśe śunāsīrīyam . trayodaśe paśuriti . saṃvatsarapratimā vai dvādaśa rātrayaḥ saṃvatsarameva yajata iti vijñāyate 218 sarpirvā madhvalābha ityādi 219 kuśā barhirartha ityādi 220 khādirabilvapālāśānāmidhmadārūṇītyādi 221 ājyālābha ājamāvikaṃ māhiṣaṃ vā ghṛtamājyārtha ā!di 222
iti bhāradvājapariśeṣasūtram
Linked texts (2)
- Śāṅkhāyanaśrautasūtra — Śāṅkhāyana, Sanskrit
- Āpastambaparibhāṣāsūtra — Sanskrit