Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 4.1

Rasikapriyā 4.1

Language
Sanskrit

4.1

idānīṃ bhaṇiteṣu maricāvacūrṇanāsā yūyaṃ(nūnaṃ)kaṭurapi spṛhāvaheti yogamāśritya vipralambhapūrvako hi saṃbhogo rasikajanarasanīyatāmāpadyata iti kavinā ādyapadye kathābījatvena saṃbhogasya yadvipralambhapūrvakatvaṃ sūcitaṃ tadeva prakaṭīkurvankṛṣṇotkaṇṭhitāṃ rādhāṃ kāpyuttambhitamukhena harikathayā protsāhayannāha—vasante vāsantīti | kācana sahacarī idaṃ vakṣyamāṇaṃ sarasaṃ rasavat rādhāmūce uktavatī | kiṃbhūtām | vasante ṛtau amandaṃ yathā syāttathā kandarpajvarajanitacintākulatayā valadvādhām | kandarpahetujvarajanitacintākulatvena valantī yātāyātaṃ kurvāṇā bādhā yasyāḥ | cintākule hi cetasi bādhā yātāyāti ceti prasiddham | kiṃbhūtām | bahu anekadhā dūtyādinā vihitakṛṣṇānusaraṇāṃ tadarthameva kāntāre bhramantīm | kiṃbhūtām | vāsantīkusumavanmādhavīlatākusumavatsukumārairavayavairupalakṣitām | vasante hi mādhavīkusumamudriktaṃ bhavati | ataḥ kāmodrekasaukumārye ca sāmyam | atra luptopamālaṃkāraḥ | dakṣiṇo nāyakaḥ | tallakṣaṇam—‘snehaśailatyamavaiṣamyavaśatastulyatāmiṣan | nāyikāsrvapyanekāsu dakṣiṇaḥ sa smṛto yathā’ || virahotkaṇṭhitā nāyikā | ‘uktā bhavati sā yasyā vāsakenāgataḥ priyaḥ | tasyā nāgapane hetuṃ cintayatyākulā yathā’ || tasyābhilāṣo nāma daśāṃtiśeṣo yathā— ‘vyavasāyo bhavedyatra bāḍhaṃ tatsaṃgamāśayā | saṃkalpākulacittatvātsābhilāṣaḥ smṛto yathā||’ iti vaidarbhīrītiḥ| yathā| dādelo̍pi samāse vā karmadhārayaṃ trikāṇḍikarma karma kartrīrṇamulītyādinā | vāsantīkusumasukumārairityatra luptopamālaṃkāraḥ anuprāsaśca | ekasyāpyasakṛtpara iti vṛtyanuprāsaḥ | ‘rasai rudraiśchinnā yamanasabhalāgaḥ śikhariṇī’ | tasyāścaiva nāriketi saṃjñāntaram | yathā ‘mādhuryavyañjakairvaṇaiairupanāgarikeṣyate’ iti | baladvādhāmiti
anyatrāpi prayogo'pyasti tathā | sāvevottaratrodā dūṣaṇavān punarbalaḥ(?)kevalāditi | amumevārthaṃ viśadayati || jhampatālena drutadvayena virāmāntena | laliteti | viśeṣaṇasaukaryārthaṃ pūrvaṃ dhruvapadaṃ vyākhyāyate—viharatīti | iha rādhāsakhī sabādhāṃ rādhāṃ vinodāyai śrīkṛṣṇaṃ prati prerayati | he sakhi rādhe ! sara cala | yaṃ hariṃ tvaṃ vilokayase sa haririha vṛndāvane vasante vasantasamaye viharati | ka sati | samaṃ saśobhaṃ sākaṃ yuvatijane nṛtyati sati | kiṃbhūte vasante | calanārthahetugarbhaṃ viśeṣaṇam | virahijanasya durante na iti na api tu durante eveti kākobhayadarśanam | athavā jano jīvanaṃ tena samaṃ durante | jīvanaṃ vasantaścobhayaṃ virahiṇāṃ duḥkhaprāpyaṃ tasmin | athavā sarasavasanta iti padam | sarasaḥ sābhilāṣaḥ sa cāsau vasantaśca tasmin | viharati yuvatijanena samaṃ nṛtyati ca | cakāro'dhyāhāryaḥ | iti dhruvapadam || laliteti—lalitalavaṅgalatāpariśīlanena komalo malayamāruto yatra vasanta iti | etena śīto mandaḥ surabhiśceti vāyostraividhyamuktam | atra lavaṅgalatāsamīrayornāyikānāyakatvenoddīpanavibhāvatvamuktam | punaḥ kiṃbhūte vasante | madhukaranikareṇa karambitairmiśritaiḥ kokilaiḥ kūjitaḥ śabditaḥ kuñja eva kuṭīro'lpā kuṭī yatra

Linked texts (1)