Gita Govinda 4.1
Rasikapriyā 4.1
- Language
- Sanskrit
4.1
idānīṃ bhaṇiteṣu maricāvacūrṇanāsā yūyaṃ(nūnaṃ)kaṭurapi spṛhāvaheti yogamāśritya vipralambhapūrvako hi saṃbhogo rasikajanarasanīyatāmāpadyata iti kavinā ādyapadye kathābījatvena saṃbhogasya yadvipralambhapūrvakatvaṃ sūcitaṃ tadeva prakaṭīkurvankṛṣṇotkaṇṭhitāṃ rādhāṃ kāpyuttambhitamukhena harikathayā protsāhayannāha—vasante vāsantīti | kācana sahacarī idaṃ vakṣyamāṇaṃ sarasaṃ rasavat rādhāmūce uktavatī | kiṃbhūtām | vasante ṛtau amandaṃ yathā syāttathā kandarpajvarajanitacintākulatayā valadvādhām | kandarpahetujvarajanitacintākulatvena valantī yātāyātaṃ kurvāṇā bādhā yasyāḥ | cintākule hi cetasi bādhā yātāyāti ceti prasiddham | kiṃbhūtām | bahu anekadhā dūtyādinā vihitakṛṣṇānusaraṇāṃ tadarthameva kāntāre bhramantīm | kiṃbhūtām | vāsantīkusumavanmādhavīlatākusumavatsukumārairavayavairupalakṣitām | vasante hi mādhavīkusumamudriktaṃ bhavati | ataḥ kāmodrekasaukumārye ca sāmyam | atra luptopamālaṃkāraḥ | dakṣiṇo nāyakaḥ | tallakṣaṇam—‘snehaśailatyamavaiṣamyavaśatastulyatāmiṣan | nāyikāsrvapyanekāsu dakṣiṇaḥ sa smṛto yathā’ || virahotkaṇṭhitā nāyikā | ‘uktā bhavati sā yasyā vāsakenāgataḥ priyaḥ | tasyā nāgapane hetuṃ cintayatyākulā yathā’ || tasyābhilāṣo nāma daśāṃtiśeṣo yathā— ‘vyavasāyo bhavedyatra bāḍhaṃ tatsaṃgamāśayā | saṃkalpākulacittatvātsābhilāṣaḥ smṛto yathā||’ iti vaidarbhīrītiḥ| yathā| dādelo̍pi samāse vā karmadhārayaṃ trikāṇḍikarma karma kartrīrṇamulītyādinā | vāsantīkusumasukumārairityatra luptopamālaṃkāraḥ anuprāsaśca | ekasyāpyasakṛtpara iti vṛtyanuprāsaḥ | ‘rasai rudraiśchinnā yamanasabhalāgaḥ śikhariṇī’ | tasyāścaiva nāriketi saṃjñāntaram | yathā ‘mādhuryavyañjakairvaṇaiairupanāgarikeṣyate’ iti | baladvādhāmiti
anyatrāpi prayogo'pyasti tathā | sāvevottaratrodā dūṣaṇavān punarbalaḥ(?)kevalāditi | amumevārthaṃ viśadayati || jhampatālena drutadvayena virāmāntena | laliteti | viśeṣaṇasaukaryārthaṃ pūrvaṃ dhruvapadaṃ vyākhyāyate—viharatīti | iha rādhāsakhī sabādhāṃ rādhāṃ vinodāyai śrīkṛṣṇaṃ prati prerayati | he sakhi rādhe ! sara cala | yaṃ hariṃ tvaṃ vilokayase sa haririha vṛndāvane vasante vasantasamaye viharati | ka sati | samaṃ saśobhaṃ sākaṃ yuvatijane nṛtyati sati | kiṃbhūte vasante | calanārthahetugarbhaṃ viśeṣaṇam | virahijanasya durante na iti na api tu durante eveti kākobhayadarśanam | athavā jano jīvanaṃ tena samaṃ durante | jīvanaṃ vasantaścobhayaṃ virahiṇāṃ duḥkhaprāpyaṃ tasmin | athavā sarasavasanta iti padam | sarasaḥ sābhilāṣaḥ sa cāsau vasantaśca tasmin | viharati yuvatijanena samaṃ nṛtyati ca | cakāro'dhyāhāryaḥ | iti dhruvapadam || laliteti—lalitalavaṅgalatāpariśīlanena komalo malayamāruto yatra vasanta iti | etena śīto mandaḥ surabhiśceti vāyostraividhyamuktam | atra lavaṅgalatāsamīrayornāyikānāyakatvenoddīpanavibhāvatvamuktam | punaḥ kiṃbhūte vasante | madhukaranikareṇa karambitairmiśritaiḥ kokilaiḥ kūjitaḥ śabditaḥ kuñja eva kuṭīro'lpā kuṭī yatra
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit