Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 4.18.1

Mitabhāṣiṇī 4.18.1

Language
Sanskrit

4.18.1

kāśyapa iti| 'tvayā maddhacanāt' maddacanamavalambya [lyablope karmaṇi pañcamī] sa rājā śakuntalāṃ puraskṛtya' agrato nidhāya 'iti vaktavyaḥ' evam abhidhātavyaḥ | asmāniti| anvayaḥ-saṃyamadhanān asmān, ātmanaḥ uccaiḥ kulañca, tvayi asyāḥ kathamapi abāndhavakṛtāṃ snehapravṛttiñca sādhu vicintya tvayā iyaṃ dāreṣu sāmānyapratipattipūrvakaṃ dṛśyā| ataḥ paraṃ bhāgyāyattam| tat khalu vadhūbandhubhirna vācyam| vyākhyā-'saṃyamaḥ' śamadamanameva 'dhanaṃ' yeṣāṃ tathāvidhān 'asmān' maddavidhān tāpasān ('asmān' = mām-iti pakṣe tu "saviśeṣaṇānāṃ pratiṣedhaḥ" iti prāpnoti| asmān saṃyamadhanān vicintya iti vidheyatvena vyākhyāya tat parihāryyam) 'ātmanaḥ' svasya 'uccaiḥ' kulañca' gaurava vaṃśañca 'tvayi' bhavadviṣaye 'asyāḥ' śakuntalā 'kathamapi' abāndhavakṛtāṃ sarvathā bandhujanaprayāsa vinaiva ghaṭitāṃ tām' atiśayitāṃ 'snehapravṛttiñca' bhāvānubandhañca 'sādhu' samyak 'vicintya' anudhyāya 'tvayāiyaṃ ' śakuntalā 'dāreṣu' patnīṣu [dāraśabdaḥ puṃsi bahule| adhikaraṇe saptamī) 'sāmānyā' sādhāraṇī tulyā ityatha yā 'pratipattiḥ' gauravam ('pratipattistu gaurave| prāptī prahattau prāgalbhye prāgdabhe vādhe” iti haimaḥ) tat pūrvakam' agauravabhedena ityarthaḥ 'dṛśyā' sambhāvyā| tathā kṛte mama saṃyamasya tava vaṃśonnateḥ asyāḥ snehaprakarṣasya ca sadṛśaṃ bhavati| 'ataḥ' paścāt agauravabhedena darśanāt 'param' adhikaṃ gauravādhikyena darśanamityarthaḥ, 'bhāgyādhīnamū | 'tat khalu' gauravādhikyena darśanaṃ kila 'vadhvā dandhubhiḥ' pitrādibhiḥ 'na vācyaṃ' śaṃsanīyam|

Linked texts (1)