Abhijnanasakuntalam 5.27
Mitabhāṣiṇī 5.27
- Language
- Sanskrit
5.27
rājeti | 'kiṃ' kimarthaṃ 'vipralabhase' chalayasi | anvaya - śaśāṅkaḥ kumudānyeva savitā paṅkajānyeva bodhayati | vaśināṃ vṛttiḥ paraparigrahasaṃśleṣaparāṅmukhī hi | vyākhyā —'śaśāṅkaḥ' candraḥ 'kumudānyeva' na puna paṅkajāni, savitā sūryaḥ 'paṅkajānyeva' padmānyeva na tu kumudāni 'bodhayati' vikāsayati | dṛṣṭāntābhyāṃ jānīhi 'vaśināṃ' jitendri yāṇāṃ 'vṛttiḥ' vyāpāraḥ pareṣām, anyeṣāṃ 'parigrahāḥ' bhāryāḥ [ 'patnīparijanādānamūlaśāpāḥ parigrahāḥ" ityamara ] tāsāṃ 'saṃśleṣaḥ sambandha' [ karttari karmaṇi vā kṛdyoge ṣaṣṭhī ] tatra 'parāṅmukhī hi' alamā eva | vaśiṣu māmapi gaṇaya, tannāhamanā yuṣmābhireva tyaktāmapi gṛhītvā adhamaṃ cariṣyāmi | śāṅketi | 'atha' pakṣāntare 'pūrvam' itaḥ pūrvam āśrame yat 'vṛttaṃ' jātaṃ tat 'vyāsaṅgāt' viṣayāntaravyāpṛtatvāt 'vismṛtaṃ tvayā iti yadi 'bhavet' tadā 'adharma bhīroḥ' tava samprati śakuntalāyāḥ pratyādeśāt 'dāraparityāga' prāpūta | etat 'kathaṃ' kīdṛśaṃ kathaya | anyathādvṛttaṃ tatra bhavān manyate 'utkulā śakuntalā' iti, eṣā ca manyate "kitavo bhavān' iti| parantu yadā śakuntalā pūrvaṃ vāsaṅgādikamādhunā"ti tṛtoyo'pi pakṣa sambhavati | yadi sa eva sāttvikastṛtīya pakṣa tadā samprati dāratyāgena dharmān cyuto'si iti śārṅgaravānuyogatātparyyam |
Linked texts (3)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit