Abhijnanasakuntalam 5.5.4
Mitabhāṣiṇī 5.5.4
- Language
- Sanskrit
5.5.4
bhānuriti | anvaya - bhānu sakṛyuktaturaṅga eva | gandhavaha rātrindiva prayati | śeṣa sarvadāhitabhūmibhāra | ṣaṣṭhāśavṛttarapi eṣa dharma | vyākhyā - bhānu ' divākara sakṛta' ekavāra yuktā rathe vyāpāyitā 'turaṅgā' aśvā yasya tādṛśa 'eva' bhavati | satata rathestha eva lokāna prabhā bhabhāsayati kṣaṇamapi na viśrāmyati | gandhavaha ' vāyu 'gadhau ca diṣā ca' (' acanuravicatura - 'iti nipāta ) śraviśrānta 'prayāti' pravahati | 'śeṣa' nāgarāja sarvaiva ahiniśamiva śrāhita ' sthāpito 'bhūmi' pṛthivyā 'bhāro' yasmin tādṛśī bhavati ' 'ṣaṣṭhāṃśa ' ṣaṣṭhī bhāga 'vṛtti' jīvanopāyo yasya rājña 'api eṣa. anantarokta śeṣasya dharma eva 'dharma' | rājāpi "sarvadāhitabhūmibhāra" ityartha | (atra gandhavahaśabdena vāyo ṣaṣṭāṃśavṛttiśabdena ca rājño nirdeśa śrakiñcitakara. | gandhavaha iti ṛyacillokopakārapratīti sāddhā| ṣaṣṭhāṃśavṛttiriti tu ātmopakāra sphuṭa eva | tasya lokatantrādhikāraprastāve aprākaraṇikam | prakṣipto'ya śloka ? ) 'niyogam' cātmakarma kaṇvaśiṣyāgamananivedanam ityartha, 'yāvadanutiṣṭhāmi' karomyeva ( yāvadavadhāraṇe ) |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit