Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.115

Arthadyotanikā 10.5.115

Language
Sanskrit

10.5.115

samunnamayitumiti tripatākasyottānābhyāṃ madhyamātarjanībhyāṃ cibukadeśagatābhyāmiti jñeyam | nāṭyeneti parāvṛttena śirasā vinigūhitenādhareṇa | tallakṣaṇaṃ tu— “ parāṅmukhīkṛtaṃ śīrṣaṃ parāvṛttamudīritam | tatkārye kopalabjādikṛte vakrāpasāraṇe || mukhāntarnihitaprāṇasādhyeṣu vinigūhitaḥ | roṣerṣyāyośca nārīṇāṃ balāccumbati vallabhe ” iti | anena mugdhāvyavahāro'pyuktaḥ| “ mugdhā navavayaḥkāmā ratau vāmā ” iti | cakravākavadhūḥ āmantrayasvāpṛcchasva sahacaram | upasthitā rajanī | iyamaprastutapraśaṃsā | tena śakuntale priyamāpṛcchasveti prakṛto gamyo'rthaḥ | ataeva “ śakuntalā—sasaṃbhramam ” ityādi | anena dvitīyaṃ patākāsthānakamuktam | tallakṣaṇaṃ daśarūpake— “ prastutāgantubhāvasya vastuno'nyoktisūcakam | patākāsthānavattulyaṃ saṃbidhānaviśeṣaṇam ” iti vṛttikāreṇa vyākhyātamanyoktisamāsoktibhedāditi | tatrānyoktyeedam | samāsoktyāgrimasaṃdhau bhaviṣyati | anyoktilakṣaṇaṃ tūdbhaṭe— “ asamānaviśeṣaṇamapi yatra samāne nivṛttamupameyam | uktena gamyate paramupamāneneti sānyoktiḥ ” iti | eṣāṃ sthānamapyuktaṃ mātṛguptācāryaiḥ— “ mukhe pratimukhe garbhe vimarśaṃ ca caturṣvapi | bhedāḥ saṃdhiṣu kartavyāḥ patākāsthānakasya tu ” iti | sasaṃbhramaṃ sabhayam | pauravāsaṃśayaṃ mama śarīravṛttāntopalambhāyāryā gautamīta evāgacchati | “ upalambhastvanubhavaḥ ” ityamaraḥ | yāvadviṭapāntarito bhava | idaṃ vyājamiti rājño manasi syāttannivāraṇāyāsaṃśayamityuktiḥ | anena nirodho nāmāṅgamapakṣisam | tallakṣaṇaṃ tu— “ yā tu vyasanasaṃprāptirnirodhaḥ sa tu kīrtyate ” iti |

Linked texts (1)