The Recognition of Śakuntalā 10.5.137
Arthadyotanikā 10.5.137
- Language
- Sanskrit
10.5.137
asminpāṭhe yathāsaṃkhyālaṃkāraḥ | eṣā vanajyotsnā dvayornanu niścitaṃ yuvayorhaste nikṣepaḥ | iti pariṇāmaḥ | ayaṃ janaḥ kasya haste samarpitaḥ | tāta eṣoṭajaparyantacāriṇī garbhamantharā mṛgavadhūryadānaghaprasavā suprasavā bhavati tadā mahyaṃ kamapi priyanivedayitṛkaṃ visarjayiṣyatha | gatibhaṅgaṃ rūpayitveti | ūrudvṛttayā cāryā | tallakṣaṇaṃ tu— pāṣṇiṃḥ pādasya cedagratalasaṃcarasaṃtritaḥ | anyāṅghripṛṣṭhābhimukho viparyāso'thavā bhavet | ābhyanyajaṅghānamitā jaṅghā cennanatajānukā | tajjñeyryāṃgatibhaṅgeṣu cāryūrūhṛttasaṃjñitā(?)” iti | ko nu khalveṣa nivasene me sajjate | parāvartata iti | apakrāntayā cāryā | tallakṣaṇaṃ tu— “ baddhāṃ vidhāya cārīṃ ceduddhṛtyāṅghriṃ ca kuñcitam | pārśve vivikṣipeścārīmapakrāntāṃ tadādiśet | ūrudvayasya valanaṃ jaṅghāsvastikasaṃyutam | bhaṅktvā vā svastikaṃ pādatalāmre maṇḍalabhramam | kṛtvā pārśvagataṃ svaṃ svaṃ yatra baddheti sā matā ” iti | yasyeti | tvayātyantadārdrayā mātṛbhūtayetyarthāntarasaṃkramitatvam | yasya kuśānāṃ sūcibhiḥ sūcyākārairaprairviddhe kṛtakṣate sūcīśabdastīkṣṇāgratvena saṃbandhenāgraṃ lakṣayanvedhayogyatātiśayaṃ dhvanati | kaścittu vedhasyāgreṇaiva saṃbhavādavakaratvaṃ manyate | tadā kuśā eva sūcaya iti rūpakasamāsena vyākhyeyam | vedhasya sādhakasya sattvāt | nanūpamāsamāse'pi sa na bādhaka iti sa evāstviti cenna | etasmiṃstu samāse pūrvapadaprādhānyāttatkṛtavedhasya dāruṇatvaṃ na pratīyate | rūpakasamāse tūttarapadaprādhānyādvedhānāṃ buddhipūrvakapadatvena dāruṇatvapratīteḥ sa eva jyāyān |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit