The Recognition of Śakuntalā 10.5.174
Arthadyotanikā 10.5.174
- Language
- Sanskrit
10.5.174
udāhṛtaṃ ca rucakena— “abdhirlaṅghita eva vānarabhaṭaiḥ kiṃ tvasya gambhīratāmāpātālanimagnapīvaravapurjānāti manthācalaḥ| devīṃ vācamupāsate hi bahavaḥ sāraṃ tu sārasvataṃ jānīte nitarāmasau gurukulakliṣṭo murāriḥ kaviḥ” iti | atra jñānākhyadharmeṇaupamyaṃ kiṃ tu bimbabhāvenaiveti | kaścittvālaṃkārikaḥ pūrvārdhe vaidhamryeṇa mālāprastutapraśaṃsottarādhe tatsamarthanarūpo'rthāntaranyāsa ityavadattanna | yato'yamaprastute viśeṣaḥ sāmānyaṃ bodhayediti vaktavyaṃ tanna | prastutasya viśeṣarūpatvādeva | nāpi tayoḥ kāryakāraṇabhāvaḥ | nāpyatra sārūpyaṃ tādṛśadharmābhāvātkumudānīti paṅkajānīti napuṃsakopādānācca | tena pūrvoktameva sādhu | nanu tavāpi kathaṃ bimbapratibimbabhāva iti ceducyate | vaśinaḥ śaśāṅkasaṃvitārau pratibimbatvenopāttau | paraparigrahasya kumudapaṅkaje parāṅmukhasya vaidhamryeṇa vikāsa iti sarvaṃ samañjasam | aṅgāṅgeti nyevantyeveti paraparīti chekānuvṛttyanuprāsau| etadabhiprāyeṇaiva śārṅgaravavacanaṃ “yadā tu—”iti | anyasyālaukikasya śāpasya saṅgaḥ saktiḥ saṃbandhastasmāt | atha cānyasyā vasumatyā devyāḥ prasaṅgāt | athavānyasyā lokottarāyā rājalakṣmyāḥ saṅgādityādi yojyam | vismṛtaṃ vidyate yasya sa vismṛtaḥ| arśaāditvādac | vismaraṇayukta ityarthaḥ | anenotprāsanāmā nāṭyālaṃkāra upakṣiptaḥ | tallakṣaṇaṃ tu—“utprāsanaṃ rūpahāso yo'sādhau sādhumānini ” iti | mūḍha iti | āho pakṣāntare | “ pāṃsulaḥ puṃścalaḥ” iti viśvaḥ | “ rājā—bhoḥ satyavādin ” ityādine tadantena virodhanāmaka maṅgamanupakṣiptam | “ uttarottaravākyaṃ tu virodha iti saṃjñitaḥ” iti |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit