The Recognition of Śakuntalā 10.5.5
Arthadyotanikā 10.5.5
- Language
- Sanskrit
10.5.5
evaṃ sāmyalakṣaṇaḥ prasādaḥ | masṛṇatvaṃ śleṣaḥ | yathā vahati vidhihutaṃ yetyādi | evamanye 'pi bandhaguṇā anusartavyāḥ| arthaguṇāśca | arthasya prauḍhirojaḥ| sā ca “padārthe vākyaracanā”ityādikā | sātra prativākyaṃ sphuṭaiva | arthavaimalyaṃ prasādaḥ | so'pyatra prakaṭa eva | ghaṭanāśleṣa iti cātra pratītam | evamanye 'pyarthaguṇā anusaṃdheyāḥ | bhojena tu rītīnāṃ śabdālaṃkārāntarbhūtatvamevoktaṃ “jātirgatī rītivṛttī” iti | atra ca sṛṣṭiḥsraṣṭuriti vahatihuteti prāṇiprāṇeti bhirabhirīti chekānuprāsena saha sarvavākyagatasya vṛttyanuprāsasyaikavācakānupraveśalakṣaṇaḥ saṃkaraḥ | saḥ “anekasya sakṛtpūrvaṃ ekasyāpyasakṛtparaḥ” iti tallakṣaṇāt | śrutyanuprāso 'pi | atha ca “dharāmbho'gnimarudvyomamakheśendvarkamūrtibhiḥ” iti vaktavye yatsraṣṭurādyā sṛṣṭirityādivacanenātiśayitatvaṃ dhvanitaṃ tena ca parikarālaṃkāro vyajyate | tādṛgaṣṭamūrtirūpatvādīśasya sarvavailakṣaṇyaṃ sarvātiśāyitvaṃ ca | tena vākyaikadeśasarvavākyavastudhvanyoraṅgāṅgibhāvaḥ saṃkaraḥ | so'pi bhaktiśraddhātiśayabharabandhurāntaḥkaraṇasya kaverīśvaraviṣayasya ratyākhyabhāvadhvaneraṅgameva | atha ca yetyādi sarvatra strīliṅganirdeśāttanubhiḥ kṛśābhiriti samāsoktyāṣṭā nāyikāyuktanāyakavyavahārasamāropācchṛṅgāraraso'pi vyajyate | tatpradhānatvādasya rūpakasya | evaṃ vastuvalaṃkārarasādirūpastrividho'pi dhvanirgarbhīkṛtaḥ || sragdharāchandaḥ- "mrabhrairyānāṃ trayeṇa trimuniyatiyutā sragdharā kīrtiteyam" iti | anenāsya saptāṅgatvamapi sūcitam | nāndīślokatvādevāsyādau magaṇaḥ|
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit