Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.6

Arthadyotanikā 10.5.6

Language
Sanskrit

10.5.6

"kṣemaṃ sarvagururdatte magaṇo bhūmidaivataḥ " iti bhāmahokteḥ | tathā yakāro'pi | yastu śrīda iti ca pāṭhaṃ paṭhitvā kaṣṭasthānasthapadavidheyānuvādavyatyayalakṣaṇādoṣāḥ pariharttavyāḥ | yadyapyatra devatāviṣayiṇyāṃ ratau kaṣṭatvasya "śīrṇaghrāṇāṅghri" ityādivanna doṣatvaṃ na guṇatvam | tathāpi granthādau tatrāpi ślokādau sthitatvātparihṛtamiti mantavyam | na ca hotrītyatra vākyaprakramabhaṅgaḥ | padakadambakasyaiva tattvāṅgīkārāt | ataevātra cakāropādānamityavadheyam | kvacitpadakadambakātmakaṃ kvacitkriyā kārakānviteti vākyam | ityapi tatprakramabhaṅgo na | viṣamasameṣu tathaivopanibandhāt | nāpi viśeṣaṇaprakramabhaṅgaḥ| sarvavākyeṣu viśeṣaṇopādānāddhotrītyapi viśeṣaṇameva | viśeṣaṇādeva viśeṣyāvagatiriti vāmanasūtraṇāt "nidhānagarbhāmiva sāgarāmbarām" itivat | kiñcaitadūṣaṇābhāvārthamevottaravākye dviśabdopādānam | anyathā kartṛkriyābhyāmeva dvittvāvagatestasyāvakaratvameva syāt | atha kvacitkartṛviśeṣaṇaṃ kvacitkarmaviśeṣaṇam | pūrvaitra karmaviśeṣaṇe vārthe prati bhedābhāvāt | avidhihutaṃ na prāpnotītyetadarthaparyavasānāttathaiva pūrvaṃ vyākhyātam | kiṃca śaṅkitaṃ yadarthapaunaruttyaṃ vyākhyānāvasare tadapi śaṅkanīyaṃ na bhavati| ṣaṣṭhavākye karturanupādānādeva na tadviśeṣaṇam | anupādānaṃ ca prasiddhāvagatestasya | yadastu śrūyamāṇakriye'sminkartṛtve bhavatyādīnāṃ prayoga āpadyate | sa ca sāmānyānāṃ tāsāṃ prayogaṃ vināpi jñāyamānatvānniṣiddha ākarai | tena viśeṣaṇakriyāprayogārthaṃ yadaḥ karmatvaṃ tacca kartṛpratyayaprayogānusāryaiva | anyathāprakramabhaṅga āpadyeta |

Linked texts (1)